Bel ağrısında ne zaman doktora gitmeli?

Bel ağrısı olan çoğu kişinin hekime koşması gerekmez; ağrıların büyük bölümü belirli bir hastalığa bağlı olmayan (nonspesifik) ağrılardır ve birkaç hafta içinde kendiliğinden hafifler. Hekime başvurma zamanını belirleyen şey ağrının şiddeti değil, eşlik eden belirtilerdir. Aşağıda üç basamaklı bir yol haritası bulacaksınız: aynı gün başvurmanız gereken durumlar, bir hafta içinde görülmeniz gereken durumlar ve evde izleyebileceğiniz ağrılar.

Aynı gün başvurun (acil)

• İdrar yapmakta yeni başlayan zorlanma ya da idrar hissinde azalma, idrar yapamama, idrar veya dışkı kaçırma; kasık, makat, genital bölge ve iç uylukta uyuşma (eyer tarzı uyuşma); yeni başlayan cinsel işlev kaybı (kauda ekina sendromu). BMJ derlemesine (Lavy ve ark.) göre bu tabloda sinirlerin kalıcı hasar görmemesi için erken tanı ve tedavi belirleyicidir.
• Bacakta saatler–günler içinde ilerleyen güçsüzlük; ayağın yerden kalkmaması.
• Her iki bacakta birden ağrı, uyuşma veya güçsüzlük.
• Ciddi düşme, trafik kazası sonrası bel ağrısı; osteoporoz veya uzun süreli kortizon kullanımı olanlarda ani şiddetli ağrı (kırık olasılığı).
• Ateş ya da titremeyle birlikte bel ağrısı. Yakın zamanda omurgaya iğne (doğumdaki epidural ya da spinal anestezi dahil; bkz. doğum sonrası bel ağrısı ve epidural) ya da ameliyat yapılmışsa, damar içi madde kullanılıyorsa, şeker hastalığı ya da bağışıklığı baskılayan bir hastalık veya ilaç varsa ateş olmasa bile giderek artan şiddetli bel ağrısı (enfeksiyon olasılığı).
• Ani başlayan, yırtılır tarzda çok şiddetli bel, sırt ya da karın ağrısı, bayılma hissi, nabızda zayıflama (ana atardamarda yırtılma olasılığı): beklemeden hemen 112’yi arayın.

Bu belirtilerden biri varsa en yakın acil servise başvurun, 112 yazan durumda ise hemen 112’yi arayın; “sabah hekime giderim” diye beklemek, özellikle idrar ve bacak gücüyle ilgili belirtilerde kalıcı sonuçlara yol açabilir.

Bir hafta içinde görülmesi gereken durumlar

• Kanser öyküsü olan kişide yeni başlayan bel ağrısı (BMJ derlemesine göre kanser açısından güçlü bir uyarıcı etken). Ağrı giderek artıyor, geceleri uyutmuyor ya da öksürük ve ıkınmayla artıyorsa kanser tedavinizi yürüten ekibe de gecikmeden haber verin; bacakta güçsüzlük, uyuşma, yürüme güçlüğü ya da idrar-dışkı sorunu eşlik ediyorsa aynı gün acil servise başvurun (NICE NG234).
• Açıklanamayan kilo kaybı, geceleri uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen ağrı.
• 20 yaşından küçük ya da 55 yaşından büyük kişide ilk kez başlayan, nedeni belirsiz şiddetli ağrı.
• Bacağa yayılan ağrıyla birlikte uyuşma veya hafif güçsüzlük.
• Ağrının iş ve uykuyu belirgin biçimde bozması.
• Uzun süreli kortizon kullanımı, osteoporoz tanısı ya da daha önce omurga kırığı öyküsü olan kişide yeni ağrı.
• Sabah tutukluğu 30 dakikayı aşan, hareketle azalıp dinlenmekle azalmayan, gecenin ikinci yarısında uyandıran ve 40 yaşından önce sinsice başlayıp 3 aydan uzun süren bel ağrısı (iltihaplı romatizmal hastalıklar açısından; bkz. sabah tutukluğu ve iltihaplı bel ağrısı).

Bu başlıktaki belirtiler bir acil durum değildir; ancak nedenin aydınlatılması için muayene ve gerekirse tetkik gerektirir. Downie ve ark. derlemesi, tek bir uyarıcı belirtinin çoğu zaman yanıltıcı olabileceğini, birkaç belirtinin bir arada bulunmasının ise ciddi nedenler için daha anlamlı olduğunu vurgular. Yani kilo kaybı tek başına paniğe yol açmamalı, fakat hekiminize mutlaka söylenmelidir.

Bekleyip izlenebilecek ağrılar

Yukarıdaki belirtiler yoksa, yeni başlayan bel ağrısı 1–2 hafta evde yönetilebilir: hareketli kalma, kısa süreli ağrı kesici, sıcak uygulama. NICE rehberi, uyarıcı belirti taşımayan bel ağrısında erken görüntülemeyi ve uzun dinlenmeyi önermez; hastanın bilgilendirilmesini ve günlük yaşama dönmesini önerir. Bu süre içinde:

• 2–3 haftada hiç düzelme yoksa hekime başvurun.
• 6 haftayı geçen ağrıda plan (egzersiz programı, gerekirse görüntüleme) için değerlendirme gerekir.
• Bacak ağrısı 6–12 haftada belirgin gerilemiyorsa ileri seçenekler konuşulur.

Evde izlerken ne yapmalı?

1. Yatakta kalmayın; ağrının izin verdiği kadar yürüyün. Yatak istirahatinin neden önerilmediğini bel fıtığında yatak istirahati gerekli mi? yazısında açıkladık.
2. Oturma süresini kısaltın, sık pozisyon değiştirin.
3. Sıcak uygulama ve hekiminizin önerdiği kısa süreli ağrı kesiciyle hareketi kolaylaştırın.
4. Ağrı yatışmaya başladığında basit gövde egzersizlerine geçin; egzersiz ağrıyı bacağa yayarsa, uyuşma ya da güçsüzlük başlatırsa ya da ağrı ertesi güne taşan belirgin bir artış gösterirse durun ve hekiminize danışın.
5. Belirtilerinizi not edin: ağrının yayıldığı yer, uyuşma, gece ağrısı. Bu notlar muayenede zaman kazandırır.

Hangi hekime?

İlk başvuru için aile hekimi uygundur; gerekirse fizik tedavi ve rehabilitasyon ya da beyin ve sinir cerrahisi bölümlerine yönlendirir. Bacağa yayılan ağrı, nörolojik bulgular ve kanal darlığı belirtilerinde beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi (omurga) polikliniğine doğrudan başvurulabilir; yukarıdaki acil belirtilerde poliklinik yerine acil servise gidin. Omurga belirtilerinin genel haritası için bel ağrısı sayfasına bakın.

Muayenede sizi ne bekler?

Hekiminiz önce ağrının öyküsünü dinler: ne zaman başladığı, neyle arttığı, bacağa yayılıp yayılmadığı, idrar ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik olup olmadığı. Ardından bel hareketleri, bacak kaldırma testi, his, kas gücü ve refleksler değerlendirilir. Bu muayene, çoğu hastada görüntülemeye gerek olup olmadığını belirlemeye yeter. Uyarıcı belirti yoksa ilk haftalarda MR istenmemesi ihmal değil, rehberlerin önerisidir; her bel ağrısında MR gerekir mi? yazısında nedenini anlattık. Tanı ve tedavi basamaklarının tamamı için hasta yolculuğu rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bel ağrısı kaç gün sürerse doktora gidilir?

Uyarıcı belirti yoksa 2–3 haftada hiç düzelme olmaması ya da ağrının 6 haftayı geçmesi hekime başvurma nedenidir. Bacağa yayılan ağrıya uyuşma veya güçsüzlük eşlik ediyorsa bu süreyi beklemeyin: bir hafta içinde, güçsüzlük hızla artıyorsa aynı gün başvurun.

Bel ağrısı için hangi bölüme gidilir?

Aile hekimliği ilk basamaktır. Bacağa yayılan ağrı, güçsüzlük ve kanal darlığı belirtilerinde beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi (omurga); kas-iskelet kaynaklı ve kronik ağrılarda fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümü uygundur.

Bel ağrısı acile gitmeyi gerektirir mi?

İdrar yapmakta zorlanma ya da idrar-dışkı kontrol kaybı, kasıkta uyuşma, her iki bacakta birden ağrı, uyuşma veya güçsüzlük, hızla ilerleyen bacak güçsüzlüğü, ciddi travma ve ateşle birlikte ağrı gibi belirtiler acil servise başvurmayı gerektirir; ani, çok şiddetli bel ya da karın ağrısıyla birlikte bayılma hissi varsa hemen 112’yi arayın. Diğer bel ağrıları için poliklinik başvurusu yeterlidir.

Gece artan bel ağrısı tehlikeli mi?

Çoğu bel ağrısı gece de rahatsızlık verebilir; önemli olan ağrının pozisyonla hiç hafiflememesi ve sizi uykudan uyandırmasıdır. Bu durum, özellikle kilo kaybı ya da kanser öyküsü varsa, bir hafta içinde değerlendirilmelidir. Kanser öyküsü olan kişide tedaviyi yürüten ekibe de gecikmeden haber verin; bacakta güçsüzlük, uyuşma ya da idrar-dışkı sorunu eşlik ediyorsa aynı gün acile başvurun.

Bel ağrısında hemen MR çektirmeli miyim?

Uyarıcı belirti taşımayan bel ağrısında ilk haftalarda MR önerilmez; sonuçlar çoğu zaman tedaviyi değiştirmez ve ağrısız kişilerde de sık görülen bulgular gereksiz kaygıya yol açabilir. MR, muayene bulguları ve belirtilerin seyrine göre hekiminizce istenir.