Çocuk ve Ergen Omurgası Merkezi: omurga sağlığı, ağrı ve eğrilik

Belirtiler: hangi ağrı ne anlatır?

İlk soru ağrının nasıl davrandığıdır. Spor ya da uzun oturma sonrası başlayan, dinlenince hafifleyen, gece uyandırmayan ve çocuğun oyununu engellemeyen ağrı çoğunlukla kas kaynaklıdır. Belirli bir tanı konan çocuklarda ise sıralama erişkinden farklıdır. Beli sık geriye büken sporları yapan ergende öne çıkan nedenspondilolizis denen durumdur: omurun arkasındaki küçük kemik köprüde (pars interartikülaris) tekrarlayan yüklenmeyle oluşan yorgunluk kırığı. Kırık iki taraflıysa omur öne kayabilir; bu durumistmik bel kayması sayfasında anlatılır. Genç sporcularla erişkinleri karşılaştıran klasik bir çalışmada (Micheli ve Wood) gençlerde en sık tanı spondilolizis, erişkinlerde ise disk kaynaklı ağrı olmuştur.

Sırtın ortasında düzelmeyen bir kamburlukla giden ağrıda Scheuermann hastalığı (büyüme çağında omurların kama biçimi almasıyla oluşan yapısal kamburluk) akla gelir; iki kamburluk tipi postural kifoz mu, Scheuermann mı yazısında karşılaştırılmıştır. Bacağa yayılan ağrı ve öne eğilememede ise seyrek de olsaçocuk ve ergende bel fıtığı düşünülür. Boyun ağrısının nedenleri ve menenjit uyarı belirtileriçocukta boyun ağrısı yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa ağrı "büyüme ağrısı" sayılmaz; hekimler bunlarakırmızı bayrak der. Belirtiler aciliyetine göre iki gruptadır.

Aynı gün acile başvurun

• Bacakta güçsüzlük, sık takılıp düşme ya da yürüyüşte bozulma; ayrıntılarbacakta güçsüzlük sayfasında.
• Küçük çocukta yürümeyi, ayakta durmayı ya da oturmayı reddetme.
• İdrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma.
• Düşme, spor yaralanması ya da trafik kazası sonrası başlayan boyun, sırt ya da bel ağrısı.
• Ateşle birlikte sırt ya da bel ağrısı.

Beklemeden, birkaç gün içinde hekime gösterin

• Çocuğu uykudan uyandıran ağrı.
• Sabah en belirgin olan, tutuklukla başlayıp hareket ettikçe açılan ve haftalardır süren ağrı (iltihaplı bel romatizması açısından).
• İştahsızlık, kilo kaybı, gece terlemesi ya da belirgin halsizlik (ateş de eşlik ediyorsa aynı gün acile başvurun).
• 4 yaşından küçük çocukta bel ağrısı; bu yaşta kas kaynaklı ağrı seyrektir.
• Bacağa yayılan ağrı ya da ayakta yeni uyuşma.
• Dört haftayı aşan ya da haftadan haftaya artan ağrı.
• Tuvalet eğitimini tamamlamış çocukta altını ıslatmanın yavaş yavaş yeniden başlaması.

Bu belirtiler sinir ya da omurilik basısı, kırık,omurga enfeksiyonu, iltihaplı bel romatizması (ankilozan spondilit) ya da seyrek olarak omurga tümörü gibi nedenlerin dışlanması için muayene gerektirir. Hangi durumda acile gidileceğine zaman acile başvurmalı sayfasında, ağrının özelliklerine göre ayrıntılı yol haritası ve muayenenin adımlarıçocuk ve ergende bel ağrısıyazısında anlatılır.

Tanı ve tarama: eğrilik ve doğumsal durumlar

Muayene ağrının öyküsüyle başlar; hekim omurgayı farklı duruşlarda inceler ve bacak sinirlerini kontrol eder. Uyarı belirtisi olmayan kısa süreli ağrıda görüntüleme çoğu zaman gerekmez; gerektiğinde ilk adım ayakta çekilen röntgendir. MR radyasyon içermediği için sinir, omurilik ve erken yorgunluk çatlağı sorularında tercih edilir; tomografi daha fazla radyasyon içerdiğinden yalnızca sonucu kararı değiştirecekse istenir. Omurganın bölgelerini ve yapısını omurga anatomisi rehberinde görebilirsiniz.

Skolyoz en sık ergenlikteki hızlı büyüme döneminde fark edilir ve çoğu hafiftir. Weinstein ve arkadaşlarının Lancet derlemesi, büyümesini küçük bir eğrilikle tamamlayan ergenlerin çoğunda eğriliğin erişkinlikte sorun yaratmadığını vurgular. Skolyoz çoğu zaman belirgin ağrı yapmadığı için genellikle gözle yakalanır: omuz ya da kürek kemiği hizasında fark, belde asimetri, öne eğilince sırtın bir yanının kabarması. Toplu okul taramasının yararı tartışmalıdır; yıllık çocuk sağlığı kontrolünde sırtın muayenesi ve ailenin evde basit gözlemi makul bir yoldur. Evde yapılacak kontrolçocuklarda skolyoz nasıl fark ediliryazısında, tarama ve röntgen eşiğiçocuk ve ergende skolyoz yazısında, izlem, korse ve cerrahi basamakları Skolyoz merkezinde anlatılır. Öne yuvarlak sırt için Kamburluk merkezine bakabilirsiniz.

Spina bifida, omurganın arka kemik çatısının anne karnında tam kapanmamasıdır. Açık türü çoğu zaman gebelikte ultrasonla saptanır ve doğumdan sonraki ilk günlerde ameliyatla kapatılır, ardından ekip halinde izlenir. Gizli (okülta) türde cilt kapalıdır. Röntgende rastlantısal olarak görülen ve yalnızca bir omurun kemik çatısındaki küçük bir açıklıktan ibaret olan biçimi sıktır ve çoğu zaman hiçbir soruna yol açmaz. Önemli olan, omuriliği ya da zarlarını içeren ve omuriliği aşağıya tutturabilen kapalı türlerdir; bunlar çoğu zaman bel ya da kuyruk sokumu bölgesindeki bir cilt işaretiyle fark edilir. Gergin omurilik sendromunda omuriliğin alt ucu aşağıya tutunur ve büyüme sırasında gerilir; ayak şekil bozukluğu, bacakta güçsüzlük, yeniden başlayan altını ıslatma, sık idrar yolu enfeksiyonu ya da hızla artan skolyozla kendini gösterebilir. Bu belirtilerin her birinin daha sık görülen başka nedenleri de vardır; birkaçı bir aradaysa ya da sırtta cilt işareti varsa omurilik MR ile incelenir. Bebekte kuyruk sokumu gamzesinin çoğu zararsızdır; hangisinin incelenmesi gerektiğikuyruk sokumu gamzesiyazısında, bebekte ve çocukta boyun eğikliğiçocukta tortikolis sayfasında anlatılır. Omurların doğuştan eksik ya da yarım gelişmesine bağlı eğrilikler (doğumsal skolyoz ve kifoz) daha yakın izlem gerektirir. Copp ve arkadaşlarının derlemesine göre gebelikten önce başlanan folik asit, spina bifida gibi omurga ve omurilik kapanma kusurlarının (nöral tüp kusurları) önemli bir bölümünü önler; gebelik planlıyorsanız hekiminize danışın.

Tedavi, okul ve spor: günlük yaşamda ne yapılır?

Uyarı belirtisi olmayan ağrıda temel yaklaşım çocuğu günlük yaşamın içinde tutmaktır: okula ve oyuna devam edilir, yatarak dinlenme önerilmez, yalnızca ağrıyı belirgin artıran hareket bir süre azaltılır. Gövde ve kalça kaslarını çalıştıran basit egzersizler ve gerektiğinde fizyoterapi ağrının yatışmasına yardımcı olabilir; genel ilkeler (erişkinler için yazılmıştır; çocukta program hekim ve fizyoterapistle belirlenir) fizik tedavi ve egzersizsayfasındadır. Egzersiz sırasında ya da sonrasında şunlardan biri olursa egzersizi bırakın ve çocuğu hekime gösterin:

• Ağrı kalçadan bacağa, diz altına doğru yayılmaya başlarsa.
• Bacakta ya da ayakta yeni uyuşma ya da karıncalanma olursa; bacakta ya da ayakta yeni güçsüzlük olursa aynı gün acile başvurun.
• Ağrı gece uyandırmaya başlarsa ya da egzersizden sonraki gün belirgin artarsa.
• İdrar ya da dışkı kontrolünde değişiklik olursa; bu durumda acile başvurun.

Ağrı kesiciyi çocuğunuza kendi başınıza uzun süre vermeyin; ilaç ve doz için çocuk hekiminize danışın. Okul çantası sık suçlanır; ancak Yamato ve arkadaşlarının sistematik derlemesi çanta ağırlığı ya da taşıma biçimiyle yeni başlayan bel ağrısı arasında ilişki bulamamıştır; ayrıntıokul çantası ve çocuk omurgası yazısındadır. Uzun oturma, az hareket ve ekran başında öne eğik duruşun rolü de araştırılmaktadır; bu çalışmaların çoğu gözlemseldir ve neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz. Ekran duruşu konusu telefon boynu yazısında ele alınmıştır.

Spor çocuk omurgası için genel olarak yararlıdır; skolyoz ya da geçirilmiş bir bel ağrısı tek başına spor yasağı nedeni değildir. Spondilolizis tanısı alan sporcuda spora ara, bazen korse ve ardından kademeli dönüş planlanır; süreyi hekim belirler. Büyüme sürerken ilerleme riski taşıyan eğriliklerde skolyoz korsesi, Scheuermann kamburluğundakifoz korsesi değerlendirilir. Cerrahi az sayıda çocukta gerekir: ileri ve ilerleyen eğrilik, belirti veren gergin omurilik, uzun süreli ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen spondilolizis ya da ilerleyen kayma. Eğrilik cerrahisiskolyoz ameliyatı sayfasında, ameliyat sonrası okul, spor ve uzun dönem izlemskolyoz ameliyatı sonrası yaşam yazısında anlatılır.

Ne zaman çocuk omurga uzmanına başvurulmalı?

Acil belirti yoksa ilk başvuru çocuk hekimine ya da aile hekimine yapılır. Ağrı dört haftayı aşıyor ya da artıyorsa, sporcu gençte bel ağrısı geçmiyorsa, sırtta asimetri, bebekte atipik cilt işareti ya da idrar kontrolünde yavaş gelişen bir değişiklik varsa bu hekim çocuğu omurga hastalıklarıyla ilgilenen bir beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi uzmanına yönlendirir. Yukarıda sayılan acil belirtilerden biri varsa sıra beklenmez, doğrudan acile başvurulur. Tetkiklerden kontrole kadar sürecin nasıl ilerlediğinihasta yolculuğu sayfasında bulabilirsiniz.