Çocukta boyun ağrısı: nedenleri neler, ne zaman acildir?

Kısa yanıt

Çocukta boyun ağrısı, anne babaların sandığından daha sık görülür ve büyük bölümü kas zorlanması, uygunsuz yastık ya da uyku pozisyonu, uzun süre ekran başında öne eğik oturma ve spor sonrası gerginlikten kaynaklanır. Bu tür ağrı birkaç gün içinde, çocuk hareketli kaldıkça geçer. Buna karşılık bazı tablolar beklemez: ateşle birlikte boynun öne eğilememesi, kusma, ışıktan rahatsızlık, uykuya eğilim ya da döküntü menenjit için uyarı işaretidir ve bunlardan biri bile acildir; düşme veya trafik kazası sonrası boyun ağrısıyla birlikte uyuşma, güçsüzlük ya da bilinç bulanıklığı varsa çocuğun başı ve boynu hareket ettirilmeden 112 aranır, diğer kaza sonrası boyun ağrılarında acile başvurulur; kolda ya da bacakta yeni başlayan güçsüzlük, yürüyüşte belirgin bozulma ve idrar-dışkı kontrolünde değişiklik de acildir. Geceleri uyandıran ağrı ile bir haftada azalmayan ya da iki haftayı aşan ağrı muayene gerektirir. Aşağıda sık nedenleri, ayırt edici ipuçlarını ve evde neyin yapılabileceğini anlattık.

Çocuklarda boyun ağrısı ne kadar sık?

Boyun ağrısı okul çağında başlar, ergenlikte belirgin artar. Finlandiya’da 12–18 yaş arasındaki on binlerce ergeni kapsayan ulusal anketlerde, haftada en az bir kez boyun ve omuz ağrısı bildiren gençlerin oranı 1990’lardan 2000’lere doğru artmış; ağrı kızlarda ve yaş ilerledikçe daha sık görülmüştür. Araştırmacılar bu artışın bilgisayar ve ekran kullanımındaki yükselişle aynı döneme denk geldiğine dikkat çekmiştir. Ancak dönemsel bir denk gelme nedensellik göstermez: 18–21 yaş genç yetişkinlerde yapılan daha yakın tarihli bir çalışmada, telefon kullanırken ölçülen boyun eğim açısı ile boyun ağrısı arasında ilişki bulunamamıştır. Yani ergen bir çocuğun boynunun zaman zaman ağrıması tek başına hastalık işareti değildir; önemli olan eşlik eden belirtiler ve ağrının seyridir.

En sık nedenler neler?

• Kas zorlanması ve duruş: En sık nedendir. Uzun süre tablet veya telefona bakma, yüksek ya da çok alçak yastık, sırt çantasını tek omuzda taşıma, uzun araba yolculuğunda uyuma ve spor sonrası gerginlik boyun kaslarını yorar. Ağrı genellikle ensede ve omuzlara doğru hissedilir, başı çevirmekle artar, bir iki günde azalır. Ekran kaynaklı duruşu ve çözüm yollarını telefon boynu yazısında ayrıntılı anlattık.
• Ani boyun tutulması: Çocuk sabah boynunu bir yana çeviremez hâlde uyanır; buna halk dilinde “boyun tutulması” denir. Çoğu kez kas spazmı ya da küçük eklem kilitlenmesidir, birkaç günde açılır.
• Boyun eğikliği (tortikolis): Başın sürekli bir yana eğik ve hafif dönük durmasıdır. Bebeklerde doğumla ilişkili kas kısalığına bağlı olabilir; daha büyük çocuklarda ise üst solunum yolu enfeksiyonu sonrasında, boyun bezlerinin şişmesiyle ya da küçük bir zorlanmayla ortaya çıkan geçici tortikolis daha sıktır. Nadiren göz kayması, omurga kemiği sorunları veya sinir sistemi hastalıkları başı eğik tutmaya yol açar. Bu konuyu çocukta tortikolis sayfasında anlattık.
• Boğaz ve bez enfeksiyonları: Bademcik iltihabı, boyun lenf bezlerinin şişmesi ve boğazın arkasındaki yumuşak doku iltihapları boyunda ağrı ve hareket kısıtlılığı yapabilir; genellikle ateş, boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü eşlik eder. Ateşle birlikte başı geriye bükememe, salya akması ya da yutamama boğazın arkasında apseyi düşündürür ve acildir.
• Travma: Düşme, trafik kazası, trambolin ve bisiklet kazaları, baş üstü dalış. Çocuk omurgası esnektir; kemik kırığı olmadan bağ ve omurilik yaralanması görülebilir.
• Nadir nedenler: Omurga enfeksiyonu, iltihaplı romatizmal hastalıklar, omurga ve omurilik tümörleri, boyun omurlarındaki yapısal anomaliler. Bunlar sürekli, ilerleyen ve geceleri uyandıran ağrı, ateş, kilo kaybı ya da nörolojik belirtilerle kendini belli eder. Çocuklarda görülen diğer omurga sorunlarını çocuk omurgası merkezi sayfasında topladık.

Menenjit nasıl ayırt edilir?

Anne babaların en çok korktuğu ihtimal menenjittir; bu korku yersiz değildir, ancak tek başına boyun ağrısı menenjit anlamına gelmez. Menenjitte boyun ağrısından çok boyun sertliği vardır: çocuk çenesini göğsüne değdiremez, bu hareket belirgin ağrı yapar. Buna genellikle yüksek ateş, baş ağrısı, kusma, ışıktan rahatsızlık, olağandışı uykuya eğilim veya huzursuzluk, bebeklerde tiz ağlama ve emmeme eşlik eder. Basınçla solmayan kırmızı-mor noktalar biçiminde döküntü, meningokok hastalığında geç ve tehlikeli bir işarettir; döküntüyü beklemek için zaman kaybedilmez. İngiltere NICE kılavuzu, menenjitin ilk belirtilerinin özgül olmayabileceğini ve şüphe varsa hastaneye vakit kaybetmeden başvurulması gerektiğini vurgular. Boynunu her yöne çevirebilen, ateşi olmayan, oyun oynayan büyük bir çocukta menenjit olasılığı çok düşüktür. Bir yaşından küçük bebeklerde ise ense sertliği çoğu zaman görülmez; ateşli, emmeyen, aşırı uykulu ya da bıngıldağı kabarık bebek, boyun hareketlerinden bağımsız olarak acildir. Ateşli bir çocukta bu belirtilerden herhangi biri varsa (boynu öne eğememe, kusma, ışıktan rahatsızlık, olağandışı uykuya eğilim ya da uyandırmada güçlük, bebekte bıngıldakta kabarıklık, basınçla solmayan döküntü) beklemeden 112’yi arayın.

Düşme ve kaza sonrası boyun ağrısı

Çocuklarda boyun omurgası yaralanması nadirdir, ancak sonuçları ağır olabileceği için kaza sonrası boyun ağrısı ciddiye alınır. Leonard ve arkadaşlarının 17 çocuk acil servisinde yürüttüğü çalışma, bilinç değişikliği, vücudun belirli bir bölgesine sınırlı (fokal) nörolojik bulgu, boyun ağrısı yakınması, tortikolis, gövdede ciddi yaralanma, boyun omurgası yaralanmasına yatkınlık yaratan bir durum (örneğin Down sendromu), dalış kazası ve yüksek riskli trafik kazası olmak üzere sekiz etkenin boyun omurgası yaralanması olasılığını artırdığını göstermiştir. Pratik mesaj şudur: kaza sonrası boynu ağrıyan, kol veya bacağında uyuşma ya da güçsüzlük olan, bilinci bulanık çocuğu kaldırmayın, başını oynatmayın ve 112’yi arayın. Düşük enerjili düşme sonrasında boynunu rahatça çeviren, şikâyeti az olan çocukta ise görüntüleme genellikle gerekmez; karar acil hekiminin muayenesiyle verilir. Çocuklarda gereksiz tomografiden kaçınılır; röntgen ve gerekirse MR seçilir.

Hangi belirtiler acildir, hangileri muayene gerektirir?

Acil servise gidin:

• Ateşle birlikte boynu öne eğememe, kusma, ışıktan rahatsızlık, uykuya eğilim veya döküntü: menenjit olasılığı nedeniyle hemen 112’yi arayın.
• Düşme, kaza ya da dalış sonrası boyun ağrısı; kol ya da bacakta uyuşma, güçsüzlük ya da bilinç bulanıklığı varsa çocuğu kaldırmadan 112’yi arayın.
• Ani başlayan şiddetli baş ağrısıyla birlikte boyun ağrısı; bilinç değişikliği, konuşma bozukluğu ya da ani başlayan çift görme; yüzde, kolda veya bacakta ani başlayan tek taraflı güçsüzlük ya da uyuşma: beyinde kanama ya da inme olasılığı nedeniyle hemen 112’yi arayın.
• Yutma ya da soluk alma güçlüğü, salya akması, ağız açmada zorluk veya boyunda hızla büyüyen şişlik.
• Kolda ya da bacakta yeni başlayan veya artan güçsüzlük, yürüyüşte belirgin bozulma ya da idrar-dışkı kontrolünde değişiklik.

Birkaç gün içinde hekime gösterin:

• Boyun eğikliğinin bir haftadan uzun sürmesi veya giderek belirginleşmesi.
• Enfeksiyon ya da bademcik veya geniz eti ameliyatı sonrası başlayan boyun eğikliği.
• Kolda ya da elde artmayan hafif uyuşma, elde beceriksizlik.
• Geceleri uyandıran ya da dinlenmekle geçmeyen ağrı; bir haftada azalmayan ya da iki haftayı aşan ağrı.
• Ağrıya iştahsızlık, kilo kaybı veya genel halsizlik eşlik etmesi; ağrıya ateş eşlik ediyorsa birkaç gün beklemeyin, aynı gün acil servise başvurun.
• Sabah boyun tutukluğuyla birlikte eklem şişliği gibi romatizmal bulgular.

Bu listede olmayan, hareketle ilişkili ve genel durumu bozmayan ağrı birkaç gün evde izlenebilir. Erişkinler için hazırladığımız ne zaman acile başvurmalı rehberindeki ilkeler çocuklar için de büyük ölçüde geçerlidir; ateşli çocukta yukarıdaki menenjit belirtilerine ayrıca dikkat edin.

Muayenede ne yapılır?

İlk başvuru çocuk hekimine ya da aile hekimine yapılır. Hekim ağrının nasıl başladığını, ateş ve enfeksiyon öyküsünü, ekran ve spor alışkanlığını sorar; boyun hareketlerini, lenf bezlerini, boğazı, kol ve bacak gücünü, refleksleri ve yürüyüşü değerlendirir. Kas kaynaklı ağrıda görüntüleme gerekmez. Travma öyküsü, sürekli tortikolis, nörolojik bulgu ya da uzayan ağrıda röntgen, gerekirse MR istenir; MR çocuklarda radyasyon içermediği için omurilik ve yumuşak dokuyu değerlendirmek üzere tercih edilir. Enfeksiyon şüphesinde kan tahlili, menenjit şüphesinde ise hastanede bel suyu incelemesi yapılır. Sürekli boyun eğikliğinde göz muayenesi de planlanabilir; çocuk bazen çift görmeyi engellemek için başını eğik tutar.

Evde ne yapılabilir?

Kas kaynaklı ağrıda temel yaklaşım çocuğu hareketli tutmaktır; boyunluk takmak önerilmez. Ilık duş ya da ılık havlu kasları gevşetir. Yastık, baş ile omurga aynı hizada kalacak yükseklikte olmalıdır; çok yüksek yastık boynu büker. Ekranı göz hizasına yaklaştırmak, 30–40 dakikada bir kalkıp hareket etmek ve sırt çantasını iki askıyla taşımak boyun kaslarının yükünü azaltır. Günlük açık hava etkinliği ve omuz-sırt kaslarını çalıştıran basit hareketler tekrarları azaltır; güvenli hareketleri boyun egzersizleri yazısında topladık. Kısa süreli ağrıda yaşa ve kiloya uygun dozda basit ağrı kesici (parasetamol ya da ibuprofen) çocuk hekiminin önerisiyle verilebilir; çocuk ve ergenlere aspirin verilmez. Çocuğun boynunu “çıtlatmak”, çekmek ya da masaj salonuna götürmek doğru değildir. Ağrı bir haftada azalmıyor ya da iki haftayı aşıyorsa hekime gösterin; yukarıdaki acil belirtilerden biri eklenirse beklemeden acile gidin.

Sık sorulan sorular

Çocuğumun boynu ağrıyor, menenjit olabilir mi?

Ateşi olmayan, boynunu her yöne çevirebilen ve oyun oynayan büyük çocukta menenjit olasılığı çok düşüktür. Bir yaşından küçük bebeklerde ense sertliği çoğu zaman görülmez; ateşli, emmeyen, aşırı uykulu ya da bıngıldağı kabarık bebek acildir. Ateşle birlikte çeneyi göğse değdirememe, kusma, ışıktan rahatsızlık, uykuya eğilim veya döküntü belirtilerinden biri varsa beklemeden 112’yi arayın.

Çocukta boyun tutulması kaç günde geçer?

Kas spazmına bağlı boyun tutulması çoğunlukla birkaç gün içinde açılır. Çocuğun hareketli kalması, ılık uygulama ve uygun yastık yeterlidir; bir haftada açılmazsa hekime gösterin, ateş, kusma ya da güçsüzlük eklenirse beklemeden acile gidin.

Telefon ve tablet çocukta boyun ağrısı yapar mı?

Ergenlerde boyun ağrısının sıklaşması ekran kullanımının arttığı döneme denk gelmiştir; ancak tek başına boyun eğim açısının ağrı yaptığı ya da kalıcı hasar bıraktığı gösterilmemiştir. Ekranı göz hizasına yaklaştırmak ve sık ara vermek boyun kaslarının yükünü azaltır.

Bebeğimin başı hep bir yana eğik, ne yapmalıyım?

Bebeklerde sürekli baş eğikliği çoğunlukla boyun kasındaki kısalığa bağlı tortikolistir ve çoğu bebekte erken başlanan, fizyoterapistin öğrettiği germe egzersizleriyle düzelir; egzersizleri zorlayarak kendi başınıza yapmayın. Çocuk hekiminize gösterin; gerekirse fizik tedavi ve ultrason planlanır.

Çocuk düştü, boynu ağrıyor; röntgen gerekir mi?

Karar acil hekiminin muayenesiyle verilir. Uyuşma, güçsüzlük, bilinç değişikliği, dalış kazası ya da yüksek riskli trafik kazası varsa görüntüleme yapılır; hafif düşme sonrası boynunu rahat çeviren çocukta çoğu kez gerekmez.

Çocukta boyun fıtığı olur mu?

Çocuk ve ergende boyun fıtığı çok nadirdir. Kola yayılan uyuşma ve güçsüzlük varsa hekim MR ile değerlendirir; ancak çocukta boyun ağrısının ezici çoğunluğu kas kaynaklıdır.