Yürürken bacak ağrısı: dar kanal mı, damar tıkanıklığı mı?

Kısa yanıt

Yürüdükçe artan, durunca geçen bacak ağrısının tıbbi adı klodikasyodur ve iki ana nedeni vardır: omurga kanalının daralıp sinirleri sıkıştırması (dar kanal) ya da bacak atardamarlarının daralması (damar tıkanıklığı). Dar kanalda ağrı öne eğilince ve oturunca geçer, bisiklete binmek rahattır; damar tıkanıklığında ağrı ayakta durup dinlenince de birkaç dakikada geçer; ayak nabızları zayıf alınabilir, ilerlemiş olgularda ayak soğuktur. İkisi ileri yaşta birlikte bulunabilir; muayene, nabız kontrolü ve gerekirse damar incelemesi ayrımı netleştirir. Tedavileri tamamen farklıdır.

Aynı şikâyet, iki farklı neden

“Birkaç yüz metre yürüyünce bacaklarım ağrıyor, durunca geçiyor.” Bu şikâyetin tıbbi adı klodikasyodur ve iki ana nedeni vardır:

• Nörojenik klodikasyo: Omurga kanalının daralması sinirleri sıkıştırır (dar kanal). JAMA derlemesine göre dar kanal, ileri yaşta omurga cerrahisinin başlıca nedenlerinden biridir ve belirtiler çoğunlukla yavaş ilerler.
• Vasküler klodikasyo: Bacak atardamarlarının daralması kaslara yeterli kan gitmesini engeller (periferik arter hastalığı).

İkisi de ileri yaşta sıktır ve bazen birlikte bulunur.

Ayırt eden ipuçları

Dar kanalın tipik hikâyesi

Hasta, yürüme mesafesinin aylar içinde kısaldığını anlatır; markette alışveriş arabasına yaslanınca rahatladığını, yokuş yukarı yürümenin yokuş aşağıdan kolay olduğunu fark eder. Ağrıya bacaklarda ağırlık, uyuşma ve “pamuk üzerinde yürüme” hissi eşlik edebilir. Oturunca dakikalar içinde geçer. Bel ağrısı olabilir ama çoğu zaman bacak belirtileri ön plandadır.

Damar tıkanıklığının tipik hikâyesi

Ağrı çoğunlukla baldırda, belirli bir mesafeden sonra kramp gibi başlar ve durunca birkaç dakikada geçer; öne eğilmek fark yaratmaz. Ayak soğuk, cilt parlak ve tüysüz olabilir; ayaktaki küçük yaralar geç iyileşir. Sigara, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kolesterol öyküsü sıktır. Bu tabloda ayak nabızlarının zayıf alınması önemli bir ipucudur.

Hangi inceleme?

Muayenede bacak nabızları ve sinir bulguları değerlendirilir. Damar tıkanıklığı şüphesinde kol-bacak tansiyon oranı (ayak bileği-kol indeksi) ve Doppler ultrason; dar kanal şüphesinde bel MR’ı istenir. Her ikisi de olabileceğinden, biri bulunduğunda diğerinin dışlanması önemlidir. Yürüme bandında yapılan değerlendirme, belirtilerin hangi mesafede başladığını ve hangi pozisyonda geçtiğini nesnel olarak gösterebilir.

Tedavi neden farklı?

Dar kanalda tedavi egzersiz, aktivite düzenlemesi ve seçilmiş hastalarda dekompresyon cerrahisidir; SPORT çalışmasında cerrahi, uygun hastada ağrı ve işlevde daha fazla iyileşmeyle ilişkilendirilmiştir. Ameliyatsız dönemde bisiklet, suda yürüyüş ve öne eğik pozisyonda yapılan egzersizler iyi tolere edilir; yürüyüş de bırakılmaz, belirti başlamadan durup dinlenilen kısa turlarla sürdürülür. Bunun nasıl planlanacağını bel ağrısında yürüyüş yazısının dar kanal bölümünde anlattık. Damar tıkanıklığında ise yürüyüş programı, sigara bırakma, kolesterol ve şeker kontrolü, kan sulandırıcılar ve gerekirse damar girişimleri uygulanır; bu tedaviyi kalp-damar cerrahisi veya damar hastalıkları uzmanları yürütür. Yanlış tanıyla yapılan tedavi hem etkisiz kalır hem de asıl sorunun ilerlemesine izin verir.

Üçüncü olasılıklar

Kalça eklemi kireçlenmesi yürüyüşle kasıkta ağrı yapabilir; diz sorunları ve bacak kaslarına ait sorunlar da benzer şikâyet üretebilir. Her iki ayakta çorap tarzı uyuşma ise yaygın sinir tutulumunu düşündürür; bkz. ayakta uyuşma neden olur?.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Yürüme mesafeniz aylar içinde belirgin kısaldıysa.
• Bacakta hafif ve ilerlemeyen güçsüzlük başladıysa; bir hafta içinde hekime görünün. Yürürken ayak ucunun yere takılması yeni başladıysa aynı gün acil servise başvurun.
• Bacakta saatler ya da günler içinde artan güçsüzlük, ayağın yerden kalkmaması (düşük ayak) ya da tekrarlayan düşmeler varsa; aynı gün acil servise başvurun.
• İdrar yapamama ya da kaçırma, dışkı kaçırma, kasık ve iç uylukta uyuşma varsa; bu belirtiler acildir, aynı gün acil servise başvurun; bkz. kauda ekina sendromu.
• Ayakta iyileşmeyen yara, parmaklarda morarma ya da kararma, geceleri ve dinlenirken de süren ayak ağrısı varsa; damar tıkanıklığı ilerlemiş olabilir, beklemeden bir damar hastalıkları uzmanına başvurun.
• Bacakta aniden başlayan şiddetli ağrıyla birlikte solukluk, soğukluk ya da uyuşma varsa; bacak atardamarı aniden tıkanmış olabilir, beklemeden 112’yi arayın.

Sık sorulan sorular

Yürürken bacak ağrısı neden olur?

En sık nedenler omurga dar kanalı ve bacak damarlarının daralmasıdır; kalça ve diz eklemi sorunları da benzer şikâyet yapabilir. Ağrının nerede başladığı, neyle geçtiği ve nabız muayenesi kaynağı ayırt etmeye yardımcı olur.

Dar kanal ağrısı nasıl anlaşılır?

Yürümek ve ayakta durmakla artan, oturunca ve öne eğilince geçen, bacaklarda ağırlık ve uyuşmayla birlikte olan ağrı dar kanalı düşündürür. Alışveriş arabasına yaslanınca rahatlama tipik bir ipucudur.

Damar tıkanıklığına bağlı bacak ağrısı nasıl olur?

Belirli bir mesafeden sonra baldırda kramp gibi başlar, durunca birkaç dakikada geçer; ayak soğuk ve nabızlar zayıf olabilir. Sigara ve şeker hastalığı öyküsü sıktır.

Dar kanal yürüyüşle düzelir mi?

Yürüyüş genel sağlık için yararlıdır ama dar kanalı ortadan kaldırmaz. Bisiklet ve öne eğik pozisyonda egzersiz daha iyi tolere edilir; belirtiler yaşamı kısıtlıyorsa cerrahi seçenek değerlendirilir.

Hangi doktora gitmeliyim?

Başlangıç için beyin ve sinir cerrahisi, nöroloji ya da fizik tedavi uzmanı dar kanalı; kalp-damar cerrahisi damar tıkanıklığını değerlendirir. Muayenede nabızlar da kontrol edildiği için ilk başvuru her iki olasılığı ele alır.

Dar kanal ile damar tıkanıklığı birlikte olabilir mi?

Evet; ikisi de ileri yaşta sıktır ve aynı hastada bulunabilir. Bu yüzden biri saptandığında diğerinin de değerlendirilmesi önemlidir.