Kısa yanıt
C5-C6 fıtığı çoğunlukla C6 sinir kökünü, C6-C7 fıtığı ise C7 kökünü sıkıştırır; ikisinin belirtileri kolun farklı bölgelerine yayılır. C6 kökü etkilendiğinde ağrı ve uyuşma ön kolun dış yüzünden başparmak ve işaret parmağına iner, dirseği bükme (biseps) ve bileği yukarı kaldırma gücü azalır, biseps refleksi zayıflar. C7 kökü etkilendiğinde uyuşma orta parmakta toplanır, dirseği açma (triseps) ve bileği aşağı bükme gücü azalır, triseps refleksi zayıflar. Bu iki seviye boyun fıtıklarının büyük çoğunluğunu oluşturur. Harita yol göstericidir ama kesin değildir: hastaların bir bölümünde dağılım örtüşür. Seviye tedaviyi değiştirmez; asıl yararı, el uyuşmasının başka nedenlerini ayırmaktır.
Boyunda hangi fıtık hangi siniri sıkıştırır?
Boyun omurgasında bir aralıktaki fıtık, o aralığın altındaki omurla aynı numarayı taşıyan kökü sıkıştırır: C5-C6 fıtığı C6 kökünü, C6-C7 fıtığı C7 kökünü. Bunun nedeni boyunda sinir köklerinin aynı numaralı omurun üstünden çıkmasıdır; C6 kökü C5 ile C6 omurları arasındaki aralıktan çıkar ve o aralıktaki disk ona baskı yapar. (Belde sonuç çoğu zaman aynıdır, L4-L5 fıtığı genellikle L5 kökünü sıkıştırır; ancak mekanizma farklıdır: belde kökler aynı numaralı omurun altından çıkar ve tipik fıtık o aralıktan geçip bir alttan çıkacak kökü sıkıştırır; aralığın dış yanındaki fıtık ise L4 kökünü etkileyebilir.) Boyunda yedi omur ve sekiz kök vardır; C8 kökü C7 omuru ile ilk sırt omuru (T1) arasından çıkar.
Rochester toplum çalışması (Radhakrishnan ve ark., 1994) servikal radikülopatide en sık C7, ardından C6 kökünün etkilendiğini göstermiştir; C5 ve C8 daha nadirdir. Bu dağılım, C5-C6 ve C6-C7 disklerinin boynun en çok hareket eden ve en çok yük taşıyan seviyeleri olmasıyla açıklanır. Fıtığın nasıl oluştuğunu ve genel seyrini boyun fıtığı sayfasında anlattık.
C5-C6 fıtığı (C6 kökü) belirtileri nelerdir?
C6 kökü sıkıştığında ağrı boyundan omzun üstüne, kolun dış yüzüne ve ön kolun başparmak tarafına yayılır; uyuşma ve karıncalanma başparmak ile işaret parmağında toplanır. Hastalar genellikle “başparmağım ve yanındaki parmak uyuşuyor, kolumun dış yanı sızlıyor” diye tarif eder. Kas gücü açısından iki hareket etkilenir: dirseği bükme (biseps) ve bileği yukarı kaldırma (el bileği ekstansörleri). Hasta bardak kaldırırken dirseğinin güçsüzlüğünü, klavye kullanırken bileğinin düşme eğilimini fark edebilir. Muayenede biseps ve brakioradialis refleksleri azalmış olabilir. Ağrı başı ağrılı tarafa çevirip arkaya eğmekle artar; ağrılı kolun elini başın üstüne koymak çoğu hastada rahatlatır.
C6-C7 fıtığı (C7 kökü) belirtileri nelerdir?
C7 kökü sıkıştığında ağrı kürek kemiği bölgesinden kolun arka yüzüne iner ve uyuşma orta parmakta, bazen işaret ve yüzük parmağının komşu kenarlarında hissedilir. En belirgin kas güçsüzlüğü dirseği açmada (triseps) görülür: hasta kendini sandalyeden kollarıyla kaldırmakta, yüksek bir rafa bir şey koymakta ya da şınav çekmekte zorlanır. Bileği aşağı bükme ve parmakları açma gücü de azalabilir. Muayenede triseps refleksi zayıflamış ya da kaybolmuş olabilir. C7 radikülopatisi en sık görülen boyun kök sıkışmasıdır ve kürek kemiği çevresindeki derin ağrı nedeniyle bazen omuz ya da sırt kası sorunu sanılır.
Seviyeye göre belirti tablosu
Aşağıdaki tablo, hekimlerin muayenede kullandığı klasik eşlemeyi özetler (Carette ve Fehlings, 2005; Iyer ve Kim, 2016):
| Fıtık seviyesi | Etkilenen kök | Ağrı yayılımı | Uyuşma bölgesi | Güçsüzlük | Zayıflayan refleks |
|---|---|---|---|---|---|
| C4-C5 | C5 | Boyun, omuz, kolun üst dış yüzü | Omuz dış yüzü | Kolu yana kaldırma (deltoid), dirseği bükme | Biseps |
| C5-C6 | C6 | Omuz üstü, kolun dış yüzü, ön kolun başparmak tarafı | Başparmak ve işaret parmağı | Dirseği bükme (biseps), bileği yukarı kaldırma | Biseps, brakioradialis |
| C6-C7 | C7 | Kürek kemiği, kolun arka yüzü | Orta parmak | Dirseği açma (triseps), bileği aşağı bükme, parmakları açma | Triseps |
| C7-T1 | C8 | Kolun iç yüzü, ön kolun serçe parmak tarafı | Serçe ve yüzük parmağı | Parmakları bükme, kavrama, el içi kasları | Belirgin refleks yok |
Tabloyu okurken iki uyarı gerekir. Birincisi, belirtilerin tümü aynı anda bulunmaz; ağrı ve uyuşma genellikle vardır, güçsüzlük ve refleks değişikliği hastaların bir bölümünde görülür. İkincisi, dağılım kişiden kişiye değişir: boyun kaynaklı sinir kökü sıkışmasını düşündüren belirtileri olan 122 hastanın incelendiği ve 69’unda MR ile C6 ya da C7 kök sıkışmasının doğrulandığı çalışmada (Rainville ve ark., 2017) C6 ve C7 radikülopatili hastaların ağrı ve uyuşma çizimleri belirgin örtüşme göstermiş, güçsüzlük hastaların yüzde 41’inde bildirilmiş ve güçsüzlüğün tarifi iki seviyeyi ayırmada sınırlı değer taşımıştır. Yani “orta parmağım uyuşuyor, demek ki C7” çıkarımı doğru olabilir ama kesin değildir; hekim MR’daki seviye ile muayene bulgularını karşılaştırır. Kola yayılan ağrının genel haritası için kola yayılan ağrı ve uyuşma sayfasına bakabilirsiniz.
Seviye tedaviyi değiştirir mi?
Hayır; C5-C6 ve C6-C7 fıtığının tedavi ilkeleri aynıdır ve karar seviyeye değil belirtilerin şiddetine ve seyrine göre verilir. Kuzey Amerika Omurga Derneği rehberi (Bono ve ark., 2011) servikal radikülopatide belirtilerin çoğu hastada özel bir tedavi olmadan, değişen sürelerde kendiliğinden gerilemesinin beklendiğini belirtir; tek tek ameliyatsız yöntemlerin yararı için ise kanıtı sınırlı bulur. Bu, her iki seviye için geçerlidir. Ameliyatsız dönemde hareketi korumak, ağrı kontrolü, kısa süreli boyunluk ve ardından kademeli egzersiz uygulanır; ayrıntılar boyun fıtığı ameliyatsız geçer mi? yazısında. Ameliyat üç durumda gündeme gelir: omurilik basısı bulguları (servikal miyelopati), ilerleyen kas güçsüzlüğü ve 6–12 haftalık tedaviye yanıt vermeyen şiddetli ağrı.
Seviye, cerrahi planlamada önemlidir: ameliyat planlanırsa cerrah MR’daki seviyenin muayene bulgularıyla uyumlu olduğundan emin olmak ister, çünkü MR’da birden fazla seviyede bulgu olabilir ve belirtiye yol açan seviye ameliyat edilir. Bu noktada tablo ve gerekirse EMG devreye girer. Yöntemler servikal diskektomi ve füzyon, servikal disk protezi ve endoskopik servikal foraminotomi sayfalarında anlatılmıştır; seviye, hangi yöntemin seçileceğini tek başına belirlemez.
Benzer belirti veren başka nedenler var mı?
Evet; seviye haritasının asıl yararı, el uyuşmasının boyun dışı nedenlerini ayırmaktır. Üç tablo sık karışır:
- Karpal tünel sendromu: Başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma; geceleri artar, el sallamakla geçer. C6 ve C7 radikülopatisine benzer, ancak ağrı boyundan başlamaz, kürek kemiğine yayılmaz ve boyun hareketiyle değişmez. Ayrımı el uyuşması: karpal tünel mi, boyun fıtığı mı? yazısında ele aldık; hastalık sayfası: karpal tünel sendromu.
- Kubital tünel sendromu (dirsekte sinir sıkışması): Serçe ve yüzük parmakta uyuşma; C8 radikülopatisine benzer. Dirseği uzun süre bükülü tutmakla artar, boyun hareketiyle değişmez; bkz. kubital tünel sendromu.
- Omuz sorunları: Omuz sıkışma sendromu ve rotator manşet yırtığı kolun dış yüzünde ağrı yapar ve C5 radikülopatisiyle karışır; ancak uyuşma yapmaz ve kolu kaldırmakla artar.
Bunların yanında diyabet ya da başka nedenlerle gelişen çok sinir tutulumu (polinöropati) genellikle önce ayaklarda başlayıp sonra ellere yayılan, çorap-eldiven biçiminde iki taraflı uyuşma yapar ve tek bir köke uymaz. Muayene bulgularıyla MR uyuşmuyorsa ya da birden fazla neden olasılığı varsa EMG hangi sinirin ve hangi düzeyde etkilendiğini ayırt etmeye yardımcı olur. İki taraflı el beceriksizliği, yürürken dengesizlik ve bacaklarda sertlik ise kök değil omurilik basısını düşündürür; bu bulgular beklemeden değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
C5-C6 fıtığı hangi parmakları uyuşturur?
C5-C6 fıtığı C6 kökünü sıkıştırır; uyuşma ön kolun dış yüzünden başparmak ve işaret parmağına yayılır. Dirseği bükme ve bileği yukarı kaldırma gücü azalabilir, biseps refleksi zayıflayabilir.
C6-C7 fıtığı belirtileri nelerdir?
C6-C7 fıtığı C7 kökünü etkiler: kürek kemiğinden kolun arkasına yayılan ağrı, orta parmakta uyuşma, dirseği açma (triseps) ve bileği aşağı bükme güçsüzlüğü, triseps refleksinde azalma. En sık görülen boyun kök sıkışmasıdır.
C5-C6 fıtığı ciddi mi?
Çoğu hastada değildir; belirtiler çoğunlukla haftalar ile aylar içinde ameliyatsız geriler, ancak süre kişiden kişiye değişir. Ciddiyet seviyeye değil bulgulara bağlıdır: el beceriksizliği ya da yürürken dengesizlik omurilik basısını düşündürür ve beklemeden (bir hafta içinde; günler içinde hızla kötüleşiyorsa aynı gün) değerlendirilmelidir; kolda ya da bacakta saatler veya günler içinde ilerleyen güçsüzlük ya da idrar kontrolünde bozulma varsa aynı gün acil servise başvurulur.
C5-C6 ve C6-C7 fıtığı birlikte olur mu?
Evet; iki komşu seviyede birden fıtık ya da kireçlenme sık görülür. Bu durumda belirtiye yol açan seviyeyi muayene, MR ve gerekirse EMG birlikte belirler; MR’da birden fazla seviyede bulgu olması hepsinin belirti verdiği anlamına gelmez.
C6-C7 fıtığı ameliyat gerektirir mi?
Seviye tek başına ameliyat nedeni değildir. Ameliyat, omurilik basısı bulguları, ilerleyen kas güçsüzlüğü ya da 6–12 haftalık ameliyatsız tedaviye rağmen süren şiddetli kol ağrısında gündeme gelir; bu ölçütler C5-C6 ve C6-C7 için aynıdır.
Orta parmak uyuşması boyun fıtığı mıdır?
Olabilir, ancak tek başına yeterli değildir. Orta parmak uyuşması C7 kökü sıkışmasına uyar; karpal tünel sendromu da aynı parmağı uyuşturur. Ağrının boyundan başlaması, kürek kemiğine yayılması ve boyun hareketiyle değişmesi boyun kaynağını, gece artıp el sallamakla geçmesi karpal tüneli düşündürür.
