Kifoplasti sonrası iyileşme: ne zaman yürünür, ağrı nasıl seyreder, nelere dikkat edilir?

Kısa yanıt

Kifoplasti ve vertebroplasti, çöken omurun gövdesine kemik çimentosu verilerek içeriden sabitlenmesidir; kifoplastide önce balonla boşluk açılır. İşlem çoğunlukla bir saatten kısa sürer, hasta birkaç saat sırtüstü yattıktan sonra ayağa kalkar ve aynı gün ya da ertesi gün eve döner. Kırığa bağlı ağrı çoğu hastada günler içinde azalır; iğne giriş yerindeki hafif ağrı 1–2 hafta sürebilir. İlk haftalarda yürüyüş serbesttir, öne eğilerek yük kaldırmaktan kaçınılır. İki şey akılda tutulmalıdır: nefes darlığı ya da göğüs ağrısı beklemeden 112’yi aramayı, bacaklarda güçsüzlük ya da uyuşma beklemeden acil servise başvurmayı, yeni bacak ağrısı ya da ateş ise aynı gün işlemi yapan ekibe bildirmeyi gerektirir; işlem omuru sabitler ama osteoporozu tedavi etmez, bu nedenle komşu omurda yeni kırığı önlemek için osteoporoz tedavisine gecikmeden başlanır. İşlemin kime önerildiği ve kanıt tartışması için vertebroplasti ve kifoplasti sayfasına bakın.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; işlemi yapan hekimin size özel önerileri önceliklidir.

İşlem günü ve ilk 24 saat: ne zaman yürünür, ne zaman eve gidilir?

• İşlem yüzüstü yatarken, lokal anestezi ve sakinleştirici ya da genel anesteziyle yapılır; tek seviye için genellikle 30–60 dakika sürer.
• Çimento dakikalar içinde sertleşir. İşlemden sonra 1–2 saat sırtüstü yatılır; bu süre çimentonun tam sertleşmesi ve giriş yerinin kontrolü içindir.
• Çoğu hasta 2–4 saat sonra yardımla ayağa kalkar ve kısa bir yürüyüş yapar. Yataktan kalkarken gövdeyi bükmeden, kütük gibi yana dönerek kalkma tekniği kullanılır; bu tekniği omurga kırığı sonrası korse ve yatak istirahati yazısında adım adım anlattık.
• Taburculuk genellikle aynı gün ya da ertesi sabahtır. Genel anestezi alan, yaşlı ya da ek hastalığı olan hastalar bir gece gözlem altında kalabilir.
• Giriş yerinde 3–5 mm’lik bir ya da iki kesi vardır; üzerinde küçük bir bant bulunur. Pansuman 48 saat kuru tutulur, sonrasında hekiminizin izniyle kısa duş alınabilir.
• Araçla eve dönerken yolcu koltuğunda, gerekirse hafif yatırılmış pozisyonda oturulur; aynı gün araç kullanılmaz.

Ağrı nasıl seyreder, ne zaman azalır?

İşlemden sonra iki farklı ağrı vardır ve ikisini ayırt etmek beklentiyi düzeltir:

• Giriş yeri ağrısı: İğnenin kemik köprüsünden (pedikül) geçtiği bölgede, kas ve kemik zarına bağlı künt ağrı. İlk 2–3 gün belirgindir, 1–2 haftada geçer; basit ağrı kesiciler yeterlidir. Yüzüstü yatıştan kaynaklanan göğüs ve kaburga hassasiyeti de birkaç gün sürebilir.
• Kırık ağrısı: İşlemin hedefi budur. Çimento omuru sabitlediğinde ayağa kalkış ve yürümeyle keskinleşen kırık ağrısı çoğu hastada günler içinde azalır. Buna karşın plasebo (sahte işlem) kontrollü çalışmalar, ağrının bir bölümünün işlem yapılmadan da zamanla azaldığını göstermiştir: VERTOS IV (Firanescu ve ark., 2018) 12 ay boyunca vertebroplasti ile sahte işlem arasında ağrı farkı bulmamış; VAPOUR (Clark ve ark., 2016) ise yalnızca 6 haftadan yeni ve ağrısı 10 üzerinden en az 7 olan kırıkları alarak 14. günde vertebroplasti lehine fark bildirmiştir (ağrısı 4’ün altına inen hasta oranı %44’e karşı %21). Kifoplastiyi ameliyatsız tedaviyle karşılaştıran FREE çalışmasında (Wardlaw ve ark., 2009) birinci ayda kifoplasti lehine 5,2 puan olan yaşam kalitesi farkı (SF-36 fiziksel bileşen puanı) izlemde belirgin biçimde küçülmüştür; bu çalışmada sahte işlem kolu yoktu.

Bu bulguların hasta için anlamı şudur: ağrının günler-haftalar içinde azalması beklenen bir seyirdir, ancak bu azalmanın bir bölümü işlemden bağımsızdır. İşlem ağrının kaynaklarından yalnızca birini, kırık omuru hedefler; kamburlaşmaya bağlı sırt kası yorgunluğu, komşu eklemlere binen yük ve zayıflamış kaslar ağrının bir bölümünü sürdürebilir. Bu bileşen egzersizle azalır. Ağrı kesiciler ilk haftadan itibaren hekiminizin önerdiği biçimde kademeli azaltılır. Ağrının genel seyrini omurga kırığı kaç haftada iyileşir? yazısında anlattık.

İlk haftalar: neler serbest, nelerden kaçınılır?

Korse çoğu hastada gerekmez; hekiminiz birden fazla seviyeli kırık ya da zayıf kemik nedeniyle kısa süreli korse önerebilir. Egzersiz programı 4–6. haftadan itibaren bir fizyoterapistle başlatılır; amaç sırt kaslarını güçlendirmek, dengeyi iyileştirmek ve kamburlaşmayı sınırlamaktır. Egzersiz sırasında ya da sonrasında ani ve keskin sırt ağrısı ya da bacaklara yayılan ağrı olursa egzersizi bırakın ve aynı gün işlemi yapan ekibe bildirin; bacaklarda uyuşma, güçsüzlük ya da idrar-dışkı kontrol sorunu olursa beklemeden acil servise başvurun. Kırık sonrası hangi hareketlerden kaçınılacağı osteoporoz ve omurga kırıklarından korunma yazısında anlatılmıştır. Kişisel bir takvim için iyileşme takvimi aracını kullanabilirsiniz.

Çimento sızıntısı belirtileri nelerdir?

Çimento sızıntısı, kemik çimentosunun omur gövdesinin dışına (disk aralığına, çevre damarlara ya da omurilik kanalına) kaçmasıdır. İşlem sırasında röntgen altında izlenerek çoğu önlenir ve saptanan sızıntıların büyük bölümü belirti vermez; kifoplastide önce boşluk açıldığı için çimento daha düşük basınçla verilir ve sızıntı vertebroplastiye göre daha seyrek bildirilir. Sorun, sızıntının bir sinire, omurilik kanalına ya da damar yoluyla akciğere ulaşmasıdır. Belirtilerin aciliyeti farklıdır:

• İşlemden sonra yeni başlayan, bacağa ya da kaburga boyunca yayılan ağrı, elektriklenme ya da yanma (sinir kökü yakınına sızıntı): aynı gün işlemi yapan ekibe bildirin.
• Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, yürüme güçlüğü, idrar ya da dışkı kontrol sorunu (kanala sızıntı): beklemeden acil servise başvurun.
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ya da kanlı öksürük (çimentonun akciğer damarlarına ulaşması; nadirdir ve çoğu belirtisizdir): beklemeden 112’yi arayın.

Belirtisiz sızıntı genellikle tedavi gerektirmez ve kontrol filminde rastlantısal görülür. Sinire baskı yapan nadir durumlarda ağrı tedavisi ya da seyrek olarak sızıntının cerrahi olarak alınması gerekebilir. Risklerin tam listesi vertebroplasti ve kifoplasti sayfasındadır.

Komşu omurda yeni kırık riski ne kadar?

İşlemden sonraki aylarda, çimentolanan omurun hemen üstünde ya da altında yeni bir çökme kırığı görülebilir. Bunun için iki açıklama öne sürülür: sertleşen omurun komşularına daha fazla yük bindirmesi ve osteoporozun kendi seyri. Mevcut kanıt, osteoporozun payının büyük olduğunu düşündürür. Dört büyük ilaç çalışmasının plasebo gruplarını birleştiren analizde (Lindsay ve ark., 2001), çimentolama yapılmamış ve osteoporoz ilacı yerine plasebo alan osteoporozlu menopoz sonrası kadınlardan çalışma sırasında yeni omurga kırığı geçirenlerin yüzde 19,2’sinde sonraki bir yıl içinde ikinci bir omur kırığı gelişmiştir; yani bir omurga kırığı, işlem olsun olmasın, bir sonrakinin güçlü habercisidir. FREE çalışmasında 12 ay sonunda kifoplasti ve ameliyatsız tedavi gruplarında yeni kırık sıklığı anlamlı farklılık göstermemiş; Cochrane derlemesi (Buchbinder ve ark., 2018) de vertebroplastinin yeni kırık riskini artırdığına dair kesin bir kanıt bulmamıştır. Riskin ne kadarının işlemden, ne kadarının osteoporozdan kaynaklandığı tartışmalıdır; her iki durumda da hastanın yapabilecekleri aynıdır: osteoporozu tedavi ettirmek, düşmeyi önlemek ve sırt kaslarını güçlendirmek.

Yeni bir kırığın işareti, azalmış ağrının başka bir seviyede aniden geri gelmesidir; bu durumda hekiminiz ayakta röntgen ve gerekirse MR ister.

Osteoporoz tedavisine ne zaman başlanır?

Hemen. Kifoplasti çökmüş omuru sabitler; kırığın nedeni olan kemik zayıflığını değiştirmez. ABD Ulusal Osteoporoz Vakfı’nın klinisyen rehberi (Cosman ve ark., 2014), omurga kırığı geçiren menopoz sonrası kadınları ve 50 yaş ve üstü erkekleri, kemik yoğunluğu ölçümünün sonucu ne olursa olsun, osteoporoz tedavisi adayı sayar. Pratikte işlemden sonraki ilk kontrolde:

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) ve kalsiyum, D vitamini, böbrek ve tiroid işlevlerini içeren kan tetkikleri planlanır; kan tetkikleri ikincil nedenleri (örneğin paratiroid hastalığı, emilim bozukluğu) dışlamak içindir.
• Hekiminiz bifosfonat sınıfı ilaçlar, denosumab ya da kemik yapımını artıran ilaçlardan uygun olanı seçer; ilaç seçimi kırık sayısı, yaş, böbrek işlevi ve diğer hastalıklara göre yapılır.
• Günde toplam yaklaşık 1000–1200 mg kalsiyum ve 800–1000 IU D vitamini alımı hekiminizle düzenlenir; miktar ve gereklilik kişiye özeldir.
• Ev içi düşme riskleri (halı kenarları, kaygan banyo, yetersiz ışık), görme ve denge sorunları, baş dönmesi yapan ilaçlar gözden geçirilir.

Osteoporoz ilacını ilk yıl içinde bırakmak sık görülür; ilacın kırığı önleyici etkisi ancak düzenli ve hekimin önerdiği süre boyunca kullanımla ortaya çıkar. İlacı kendi başınıza bırakmadan önce hekiminizle konuşun. Ayrıntılı rehber için osteoporoz ve omurga kırıklarından korunma yazısına, kırığın kendisi için omurga kırığı ve osteoporotik omurga çökme kırığı sayfalarına bakın.

Hangi belirtiler hemen bildirilmeli?

• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ya da kanlı öksürük: beklemeden 112’yi arayın.
• Bacaklarda yeni güçsüzlük ya da uyuşma, idrar ya da dışkı kontrol sorunu: beklemeden acil servise başvurun.
• Yeni başlayan bacak ağrısı ya da elektriklenme: aynı gün işlemi yapan ekibe bildirin.
• Ateş ya da titreme, giriş yerinde kızarıklık, şişlik, akıntı ya da artan ağrı (enfeksiyon belirtileri; omur enfeksiyonu nadir ama ciddidir): aynı gün işlemi yapan ekibe ulaşın, ulaşamazsanız acil servise başvurun.
• Azalmış ağrının ani ve belirgin biçimde geri gelmesi, özellikle başka bir seviyede: aynı gün bildirin.
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı (pıhtı belirtisi olabilir): aynı gün hekime başvurun.
• Giriş yerinde büyüyen morluk ya da kanama: aynı gün bildirin.

Acil belirtiler için ne zaman acile başvurmalı sayfasına bakın.

Sık sorulan sorular

Kifoplasti sonrası ne zaman yürünür?

Çoğu hasta işlemden 2–4 saat sonra yardımla ayağa kalkar ve kısa bir yürüyüş yapar. İlk günlerde günde birkaç kez kısa yürüyüş önerilir; süre haftalar içinde uzatılır.

Kifoplasti sonrası hastanede kaç gün kalınır?

Genellikle aynı gün ya da ertesi sabah taburculuk yapılır. Genel anestezi alan, ileri yaşta ya da ek hastalığı olan hastalar bir gece gözlemde kalabilir.

Kifoplasti sonrası ağrı ne zaman geçer?

Kırığa bağlı ağrı çoğu hastada günler içinde azalır; giriş yerindeki ağrı 1–2 haftada geçer. Kamburlaşma ve kas yorgunluğuna bağlı sırt ağrısı sürebilir ve egzersizle azalır. Ağrı azaldıktan sonra yeniden artarsa hekiminize bildirin.

Çimento sızıntısı nasıl anlaşılır?

Çoğu sızıntı belirtisizdir ve kontrol filminde görülür. Yeni başlayan bacak ağrısı, güçsüzlük, uyuşma, idrar sorunu ya da nefes darlığı sızıntının sinire, kanala ya da akciğere ulaştığının işareti olabilir. Nefes darlığı ya da göğüs ağrısında beklemeden 112’yi arayın; bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ya da idrar sorununda beklemeden acil servise başvurun; yeni bacak ağrısını aynı gün işlemi yapan ekibe bildirin.

Kifoplasti sonrası komşu omur kırılır mı?

Kırılabilir. Bu riskin önemli bir bölümü osteoporozun kendisine bağlıdır: işlem yapılmayan osteoporozlu hastalarda da bir omurga kırığından sonraki yıl yeni kırık sık görülür. Osteoporoz tedavisi, düşme önleme ve egzersiz riski azaltır.

Kifoplasti sonrası korse takılır mı?

Çoğu hastada gerekmez; çimento omuru içeriden sabitler. Birden fazla seviyeli kırık ya da zayıf kemik nedeniyle hekiminiz kısa süreli korse önerebilir; süreyi kontrol muayenelerine göre belirler.