Skolyozu olan biri hamile kalabilir mi? Doğum, epidural ve eğriliğin seyri

Kısa yanıt

Evet. Skolyoz (omurganın yana eğrilmesi ve kendi ekseni etrafında dönmesi) tek başına gebe kalmaya, gebeliği sürdürmeye ya da normal doğuma engel değildir. Çalışmalarda gebelik, eğriliği çoğu kadında anlamlı ölçüde artırmamıştır; skolyozu olan kadınlarda sezaryen oranı da skolyozu olmayanlara benzer bulunmuştur. Dikkat gerektiren üç konu vardır: gebelikte bel ağrısı daha sık görülebilir, füzyon (platin) ameliyatı geçirdiyseniz epidural iğnenin yerleştirilmesi zorlaşabilir ve nefes darlığı yapan çok büyük eğriliklerde gebelikten önce ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Bu yazı, ameliyat olmuş ya da olmamış, skolyozu olan tüm kadınlar için genel çerçeveyi verir. Ameliyattan sonraki günlük yaşam skolyoz ameliyatı sonrası yaşam yazısında, gebelikteki bel ağrısına karşı egzersiz ve günlük düzenlemeler ise hamilelikte bel ağrısı yazısında anlatılır.

Skolyoz gebeliği ve doğumu nasıl etkiler?

Skolyozu olan kadınların çoğunda eğrilik ergenlik çağında fark edilmiştir ve nedeni bilinmeyen (idiyopatik) tiptedir. Bu eğrilik rahim, yumurtalıklar ya da hormon düzeniyle ilgili bir sorun değildir; bu nedenle gebe kalmayı doğrudan etkilemesi beklenmez.

2023’te European Journal of Physical and Rehabilitation Medicine’de yayımlanan kapsam derlemesi (scoping review; çok sayıda çalışmayı haritalayan derleme türü), skolyozla gebeliğin karşılıklı etkisini inceleyen 50 yayını bir araya getirmiştir (Theroux ve ark.). Derlemeye göre sezaryen oranı skolyozu olan kadınlarda, skolyozu olmayan karşılaştırma gruplarına ve ülke ortalamalarına benzerdir. ABD’de tek bir merkezde ergenlik çağı skolyozu olan 163 kadının 263 gebeliğini geriye dönük inceleyen çalışmada (Nandoliya ve ark., 2023) gebeliklerin büyük çoğunluğu miadında (37. hafta ya da sonrasında) doğumla sonuçlanmıştır.

Yazarlar kanıtın büyük bölümünün geriye dönük ve küçük çalışmalardan geldiğini, daha iyi tasarlanmış ileriye dönük araştırmalara ihtiyaç olduğunu vurgular. Kısacası “skolyoz gebeliği zorlaştırır” düşüncesini destekleyen güçlü bir veri yoktur; ama her soruyu kesin olarak yanıtlayan büyük çalışmalar da henüz yoktur.

Gebelik eğriliği artırır mı?

Gebelikte salgılanan hormonlar bağları gevşettiği için bu soru çok sorulur. Kanıtın vardığı sonuç şöyle özetlenebilir:

• Genel tablo: Ameliyat edilmemiş skolyozda gebeliğin etkisini inceleyen sistematik derleme (Schroeder ve ark., 2011), en az bir gebelik geçiren kadınlarla hiç gebe kalmamış kadınlar arasında 5 ya da 10 dereceden fazla ilerleme riski açısından fark bulmamıştır. Derlemeye yalnızca iki çalışma alınabilmiştir; hem bu bulgunun hem de aşağıdaki korse bulgusunun kanıt düzeyi düşüktür.
• Gençlikte korse kullananlar: Aynı derlemede, ergenlikte skolyoz korsesi kullanmış kadınlarda gebeliğin ilerleme riskini artırabileceğine dair bazı bulgular vardır; bu olasılık dışlanamamıştır.
• Kişiden kişiye fark: Kapsam derlemesi, gebelik sırasında eğriliğin bazı kadınlarda arttığını, bazılarında artmadığını bildirir. Nandoliya ve arkadaşlarının çalışmasında gebelik öncesi ve sonrası röntgeni bulunan yalnızca 16 kadın vardı; bunların 8’inde 3 derece ya da daha fazla, 5’inde 5 derece ya da daha fazla artış görüldü.

Bu son bulguyu yorumlarken iki noktayı bilmek gerekir. Birincisi, Cobb açısı (röntgende ölçülen eğrilik açısı) elle ölçülür ve iki film arasındaki 5 dereceye kadar fark ölçüm hatası sınırında kalabilir; ayrıntısı Cobb açısı ve skolyoz dereceleri yazısındadır. İkincisi, 263 gebeliğin yalnızca küçük bir bölümünde karşılaştırılabilir röntgen bulunduğu için bu grup tüm skolyozlu kadınları temsil etmeyebilir. Büyüme bittikten sonra eğriliğin uzun dönem seyrinde belirleyici etkenlerden biri, eğriliğin o andaki büyüklüğüdür; bu konu skolyoz ilerler mi? yazısında anlatılır.

Gebelikte bel ağrısı: skolyozda ne değişir?

Kapsam derlemesine göre skolyozu olan kadınlarda gebelik sırasında bel ağrısı daha sık görünmektedir ve ağrı, ana eğriliğin büyüklüğüyle ve bel çukurluğunun (lomber lordoz) azalmasıyla ilişkili bulunmuştur. Nandoliya ve arkadaşlarının çalışmasında ağrı bilgisi kayıtlı 116 gebeliğin %67,2’sinde gebelik sırasında ağrının arttığı, %31,9’unda benzer kaldığı bildirilmiştir. Bu çalışmada skolyozu olmayan bir karşılaştırma grubu yoktur; gebelikte bel ağrısı skolyozu olmayan kadınlarda da sık görüldüğü için bu oran tek başına skolyoza özgü bir fark olarak okunmamalıdır.

Ağrıyla başa çıkma yolları ise skolyozu olmayan gebelerden farklı değildir: düzenli yürüyüş, gövde ve kalça kaslarını çalıştıran hafif egzersiz, yan yatışta dizler arasına yastık ve uzun süre aynı pozisyonda kalmamak. Bu önerilerin ayrıntısı ve kanıtı hamilelikte bel ağrısı yazısındadır. Gebelikten önce skolyoza özgü egzersiz yapıyorsanız programı gebelik haftasına göre fizyoterapistiniz ve kadın doğum hekiminizle birlikte uyarlayın; yüzüstü yapılan hareketler ve gebeliğin ikinci yarısında uzun süre sırtüstü yatarak yapılan hareketler genellikle programdan çıkarılır.

Egzersizi bırakıp hekiminize başvurmanız gereken durumlar:

• Bacağa yayılan ağrı, bacakta yeni başlayan uyuşma ya da güçsüzlük
• Vajinal kanama ya da sıvı gelmesi
• Düzenli ve ağrılı kasılmalar
• Göğüs ağrısı, baş dönmesi ya da egzersizle orantısız nefes darlığı
• Baş ağrısı
• Baldırda ağrı ya da şişlik
• Bebek hareketlerinde azalma

Ani başlayan nefes darlığı ya da göğüs ağrısı, nefes alırken artan göğüs ağrısı, kanlı balgam, dinlenince geçmeyen göğüs ağrısı ya da baldırda şişlikle birlikte nefes darlığı varsa beklemeden 112’yi arayın. Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısında da beklemeden 112’yi arayın.

Ağrı kesiciler gebelikte farklı kurallara bağlıdır. Daha önce kullandığınız ya da reçeteyle aldığınız ilaçlar için kadın doğum hekiminize danışın; kendi başınıza yeni bir ilaca başlamayın ya da ilacınızı değiştirmeyin.

Doğum şekli: skolyoz sezaryen nedeni mi?

Hayır. Skolyoz ya da geçirilmiş skolyoz ameliyatı tek başına sezaryen gerekçesi değildir. Doğum şekline kadın doğum hekiminiz bebeğin durumu, gebeliğin seyri ve sizin genel sağlığınız gibi doğuma ilişkin (obstetrik) nedenlerle karar verir. Kapsam derlemesinde skolyozu olan kadınlarda sezaryen oranının karşılaştırma gruplarına benzer bulunması da bunu destekler.

Kas ya da sinir hastalığına bağlı eğriliklerde ya da leğen kemiğini (pelvis) de etkileyen ağır şekil bozukluklarında (deformite) durum farklı olabilir; bu kadınlarda doğum planı kişiye göre yapılır.

Epidural ve spinal anestezi

Doğum ağrısını azaltmak için kullanılan epidural anestezi ve sezaryende sık kullanılan spinal anestezi, belin alt bölümünde omurlar arasından ince bir iğneyle yapılır. Skolyozda omurların hem yana kayması hem de kendi eksenleri etrafında dönmesi, iğnenin yolunu bulmayı güçleştirebilir. Geçirilmiş füzyon ameliyatında ise füzyon bölgesindeki kemik ve vidalar bu yolu kısmen kapatabilir; füzyonun bel bölgesine ne kadar indiği belirleyicidir.

Nandoliya ve arkadaşlarının çalışmasında anestezi verisi bulunan 257 gebeliğin çoğunda bölgesel anestezi (belden iğneyle yapılan epidural ya da spinal uyuşturma) uygulanmıştır: kombine spinal-epidural %37,7, epidural %35,0 ve spinal anestezi %17,9 oranında kullanılmıştır. Az sayıda gebelikte iğnenin yerleştirilmesinin güç olduğu kaydedilmiştir. Kapsam derlemesi de, vida ve çubukla düzeltilmiş skolyozda epidural anesteziyle ilgili kaygıların literatürde yer aldığını not eder.

Pratikte şunlar yardımcı olur:

1. Gebeliğin ikinci yarısında anestezi uzmanıyla görüşmek isteyin; skolyozunuzu ve varsa ameliyatınızı anlatın.
2. Ameliyat raporunuzu ve füzyonun hangi omurları kapsadığını gösteren son röntgeninizi (ya da röntgen raporunu) yanınızda bulundurun.
3. Anestezi uzmanı gerekirse iğnenin yerini ultrasonla önceden belirleyebilir ya da füzyonun dışında kalan aralıkları kullanabilir.
4. Bölgesel anestezi yapılamazsa doğum ağrısı için başka yöntemler, sezaryen gerekirse genel anestezi seçeneği vardır. Bu konuyu doğum sırasında değil, önceden konuşmak kararı kolaylaştırır.

Füzyonun uzun dönem takibi ile spora, okula ve işe dönüş gibi ameliyat sonrası günlük yaşam konuları skolyoz ameliyatı sonrası yaşam yazısında yer alır.

Büyük eğrilik ve nefes darlığı: gebelikten önce değerlendirme

Göğüs bölgesindeki çok büyük eğrilikler göğüs kafesinin şeklini bozarak akciğerlerin genişleme kapasitesini azaltabilir. Skolyoz ilerler mi? yazısında anlatıldığı gibi bu etki genellikle 70–80 derecenin üzerindeki sırt eğriliklerinde ortaya çıkar. Gebelikte vücudun oksijen ihtiyacı artar; son aylarda büyüyen rahim diyaframı (göğüsle karnı ayıran solunum kası) yukarı iter. Solunum kapasitesi zaten azalmış bir kadında bu ek yük nefes darlığına yol açabilir.

Bu nedenle şu durumlarda gebelik planlanmadan önce değerlendirme önerilir:

• Günlük işlerde nefes darlığı yapan ya da solunum fonksiyon testinde kısıtlılık gösterilmiş büyük eğrilik
• Çocuklukta başlamış (erken başlangıçlı) ya da doğuştan omur gelişim kusuruna bağlı eğrilik
• Kas ya da sinir hastalığına bağlı (nöromüsküler) skolyoz ve spina bifida gibi eşlik eden durumlar
• Gece solunum desteği ya da evde oksijen kullanımı

Bu değerlendirme genellikle şunları içerir: solunum fonksiyon testi; akciğer damarlarındaki basıncı ve sağ kalbi gösteren kalp ultrasonu (ekokardiyografi); göğüs hastalıkları ve gerektiğinde kalp hastalıkları uzmanının görüşü; yüksek riskli gebelikleri izleyen kadın doğum uzmanının (perinatoloji) muayenesi ve anestezi görüşmesi. Amaç gebeliği yasaklamak değil, riskleri önceden bilmek ve izlemi buna göre planlamaktır.

Gebelikten önce ve gebelik sırasında kontrol listesi

• Eğriliğinizi bilin. Son Cobb açınızı ve röntgen tarihinizi öğrenin. Büyük bir eğriliğiniz varsa ve son filminiz eskiyse hekiminiz gebelikten önce bir kontrol röntgeni önerebilir, çünkü gebelikte röntgen zorunlu olmadıkça ertelenir.
• Yeni sinir belirtisi olursa: Bacağa yayılan ağrı ya da uyuşma gibi bir belirti gelişirse gebelikte MR radyasyon içermediği için kullanılabilir; gebelikte kontrast madde (gadolinyum) zorunlu olmadıkça verilmez. Yöntemlerin farkı omurga MR mı, BT mi, röntgen mi? yazısında anlatılır.
• Eski korseniz: Ergenlikte kullanılan skolyoz korseleri büyüme dönemine yöneliktir; gebelikte eski korsenizi takmayın, bel desteği gerekiyorsa hekiminize danışın.
• Doğumdan sonra: Büyük eğriliği olan ya da gebelikte belirgin yakınma yaşayan kadınlarda kontrol röntgeninin zamanı hekimle birlikte planlanır.
• Çocuklarınız: Ailede skolyoz olması çocuğunuzda riski artırır, ancak çocuğunuzun mutlaka skolyoz olacağı anlamına gelmez. Bu nedenle kontrolleri daha erken başlatmak ve daha sık yaptırmak önerilir: evde sırt simetrisini gözleyin ve çocuk hekiminizden öne eğilme testiyle muayene isteyin. Evde nasıl gözleneceği çocuklarda skolyoz nasıl fark edilir? yazısındadır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Gebelikte ve doğumdan sonraki günlerde şu belirtilerde beklemeden hekime başvurun:

• Bacakta ilerleyen güçsüzlük, kasıkta ya da makat çevresinde uyuşma, idrar ya da dışkı kontrolünde bozulma; bu belirtiler acildir.
• Ani başlayan ya da hızla artan nefes darlığı ya da göğüs ağrısı; bu belirtiler acildir, beklemeden 112’yi arayın.
• Epidural ya da spinal anestezinin etkisinin geçmesi beklenen süreden sonra devam eden ya da artan bacak uyuşması veya güçsüzlüğü, iğne yerinde şiddetli ağrı ya da ateş; bu belirtiler acildir.
• Bir baldırda ağrı, şişlik ya da kızarıklık
• Dinlenmekle geçmeyen, giderek artan sırt ağrısı; ateş ya da titremeyle birlikte sırt ağrısı ise acildir, aynı gün acil servise başvurun
• Füzyon ameliyatı geçirdiyseniz ani başlayan ya da karakter değiştiren sırt ağrısı
• Düzenli kasılmalarla birlikte bel ağrısı

Acil belirtilerin tam listesi ne zaman acile başvurmalı? sayfasındadır. Skolyozun genel çerçevesi için skolyoz sayfasına, tüm skolyoz yazıları için skolyoz merkezi sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Skolyozu olan biri normal doğum yapabilir mi?

Evet. Skolyoz ve geçirilmiş skolyoz ameliyatı tek başına sezaryen gerekçesi değildir; doğum şeklini kadın doğum hekiminiz gebeliğin ve bebeğin durumuna göre belirler. Çalışmalarda skolyozu olan kadınlarda sezaryen oranı karşılaştırma gruplarına benzerdir.

Hamilelik skolyozu kötüleştirir mi?

Çoğu kadında hayır. Sistematik derlemede gebelik geçiren ve geçirmeyen kadınlar arasında ilerleme açısından fark bulunmamıştır. Gençlikte korse kullanmış kadınlarda gebeliğin ilerleme riskini artırabileceği dışlanamamıştır; kanıt zayıftır.

Skolyozda epidural yapılabilir mi?

Çoğu kadında yapılabilir. Eğrilik ve özellikle bel bölgesine inen füzyon iğnenin yerleştirilmesini zorlaştırabilir. Gebeliğin ikinci yarısında anestezi uzmanıyla görüşüp ameliyat raporunuzu ve röntgeninizi götürmeniz planlamayı kolaylaştırır.

Büyük eğriliğim var, hamile kalmam riskli mi?

Büyük eğrilik tek başına gebeliğe engel değildir; asıl önemli olan solunumunuzun ve kalbinizin ne ölçüde etkilendiğidir. Nefes darlığınız ya da solunum testinde kısıtlılık varsa gebelikten önce göğüs hastalıkları, kalp, kadın doğum ve anestezi değerlendirmesi önerilir.

Hamilelikte skolyoz için röntgen çekilir mi?

Zorunlu olmadıkça hayır; takip röntgenleri doğum sonrasına ertelenir. Yeni bir sinir belirtisi gibi gerekli bir durumda MR radyasyon içermediği için kullanılabilir; kontrast madde zorunlu olmadıkça verilmez.

Skolyoz çocuğuma geçer mi?

Ergenlik çağı skolyozunda ailesel yatkınlık bilinir, ancak nasıl kalıtıldığı tam olarak çözülmüş değildir. Ailede skolyoz olması çocuğunuzda riski artırır; bu, çocuğunuzun mutlaka skolyoz olacağı anlamına gelmez. Kontrolleri daha erken başlatmak ve daha sık yaptırmak önerilir: evde sırt simetrisini gözleyin ve çocuk hekiminizden öne eğilme testiyle muayene isteyin.