Omuz ağrısı ve kürek kemikleri arası ağrı: boyundan mı, omuz ekleminden mi, sırttan mı?

Omuz ve kürek kemikleri arası ağrı neden olur?

Omuz, kürek kemiği ve boyun birbirine kaslarla bağlı tek bir bölge gibi çalışır; bu yüzden ağrının hissedildiği yer ile kaynağı çoğu zaman aynı değildir. Boyun omurgasından çıkan sinirler kürek kemiği çevresinin ve omuz üstünün duyusunu taşır; omuz ekleminin ağrısı kolun üst yarısına iner; göğüs ve karın organlarının ağrısı da sırta ve omuza yansıyabilir. Kaynaklar dört başlıkta toplanır:

• Boyun kaynaklı ağrı: Sık bir kaynak. Boyun disk fıtığı ya da yan delik daralması C5, C6 veya C7 sinir köküne bastığında ağrı kürek kemiğinin iç kenarına, omuz üstüne ve kola iner; uyuşma, karıncalanma ve bazı kaslarda güçsüzlük eşlik eder. Toplum çalışmasında (Radhakrishnan ve ark., 1994) en sık C7, ikinci sırada C6 kökü etkilenmiştir. Sinir kökü basısı olmadan da boyun faset eklemleri ve diskler kürek kemikleri arasına yansıyan ağrı yapar; bu ağrı uyuşma yapmaz, boyun hareketleriyle değişir. Yaşla gelişen boyun kireçlenmesi (servikal spondiloz) bu yansıyan ağrının sık görülen zeminidir. Hangi kökün hangi parmağı uyuşturduğu C5-C6 ve C6-C7 boyun fıtığı belirtileri yazısında anlatılır.
• Omuz eklemi kaynaklı ağrı: Omuz eklemini saran kirişlerin (rotator manşet) zorlanması ve yırtığı, kirişlerin kemik çatı altında sıkışması, eklem kapsülünün sertleşmesi (donuk omuz) ve omuz kireçlenmesi. Ağrı omzun dış yanında ve kolun üst yarısında hissedilir, dirseği geçmez; kolu baş üstüne kaldırmak, arkaya götürmek (sutyen bağlama, arka cebe uzanma) ve o omuz üstüne yatmak artırır. BMJ derlemesine (Mitchell ve ark., 2005) göre omuz ağrısı birinci basamakta en sık kas-iskelet yakınmalarından biridir ve çoğunluğu rotator manşet kaynaklıdır. Donuk omuzda hareket her yöne ağrılı ve kısıtlıdır; şeker hastalarında daha sıktır.
• Sırt (torakal omurga) ve kas kaynaklı ağrı: Kürek kemikleri arasındaki kasların uzun süreli öne eğik oturma, ekran başı çalışma ve tek omuzda çantayla yorulması; kamburluk; kaburga-omur eklemlerinin zorlanması; seyrek olarak torasik disk fıtığı ve osteoporozlu kişide çökme kırığı. Sistematik derlemeye (Briggs ve ark., 2009) göre sırt ağrısı toplumda sık görülür; erişkinlerde en çok, başka bölgelerde de kas-iskelet ağrısı bulunmasıyla ilişkili bulunmuştur. Sırt ağrısının bütünü sırt ağrısı sayfasında anlatılır.
• Omurga dışı yansıyan ağrı: Kalp damar tıkanıklığı ağrısı sol omuza, kola ve kürek kemikleri arasına yansıyabilir; safra kesesi ağrısı sağ kürek kemiğinin altına oturur; akciğer zarı ve diyafram kaynaklı ağrı omuz üstünde hissedilir; pankreas ve mide ağrısı sırta kuşak gibi yayılır. Ayrıntılar Sırt ve bel ağrısının omurga dışı nedenleri yazısında.

Daha seyrek nedenler: omuz çevresindeki sinirlerin sıkışması (torasik çıkış sendromu), kürek kemiğini tutan sinirin zedelenmesiyle kürek kemiğinin kanat gibi çıkması, zona (döküntü ağrıdan birkaç gün sonra çıkar) ve omuz çevresi kemiklerinin tümörleri.

Ağrınız nasıl?

Yukarıdaki desenlerden size en çok benzeyeni seçerek ilgili sayfaya geçebilirsiniz. Şu sorular kaynağı daraltır:

• Boynunuzu çevirince değişiyor mu? Günlük hareketlerde başı ağrıyan tarafa çevirip yukarı bakmak ağrıyı omza ve kola yayıyorsa kaynak büyük olasılıkla boyundur (hekimler muayenede bunu Spurling testiyle arar). Bu hareketi zorlayarak denemeyin; kola elektrik çarpması gibi ağrı ya da uyuşma veriyorsa tekrarlamayın. Omuz eklemi ağrısı boyun hareketlerinden etkilenmez.
• Kolunuzu kaldırınca değişiyor mu? Kolu yana ve yukarı kaldırırken belli bir açıda batan ağrı, arkaya götürememe ve kolu başın üstüne koyunca ağrının artması omuz eklemini düşündürür. Boyun kaynaklı kol ağrısında ise elini başının üstüne koymak bir bölüm hastada ağrıyı azaltır; bu, sinir kökündeki gerginliği gevşetir. Azaltmaması boyun kaynağını dışlamaz.
• Dirseği geçiyor mu, uyuşma var mı? Dirseğin altına, ele ve parmaklara inen ağrı ve uyuşma çoğunlukla bir sinirden gelir: boyunda sinir kökünden ya da bilekte ve dirsekte sıkışan bir sinirden (karpal tünel, kübital tünel). Omuz eklemi ağrısı ise genellikle dirseği geçmez ve uyuşma yapmaz. Kola yayılan uyuşmanın ayrıntısı kola yayılan ağrı ve uyuşma, uyuşmanın diğer nedenleri uyuşma ve güçsüzlük sayfasında.
• Gece nasıl? Omuz üstüne yatınca uyandıran ağrı rotator manşet ve donuk omuz için tipiktir. Boyun kaynaklı ağrı yastık yüksekliğiyle değişir (boyun fıtığında yastık ve uyku). Pozisyondan bağımsız, her gece uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen ağrı uyarı belirtisidir.
• Oturma süresiyle artıyor mu? Ekran başında saatler sonra kürek kemikleri arasında başlayan, kalkıp gerinince azalan ağrı kas ve duruş kaynaklıdır.
• Efor ve yemekle ilişkili mi? Yürürken ya da merdiven çıkarken başlayıp dinlenince geçen omuz-sırt ağrısı kalbi düşündürür; dinlenirken başlayıp birkaç dakikada geçmeyen ağrı ise kalp krizi olabilir (112’yi arayın); yağlı yemekten sonra sağ kürek kemiği altında başlayan, bulantıyla giden ağrı safra kesesini düşündürür.

Boyun mu, omuz mu, sırt mı, iç organ mı? Ayrım tablosu

Aşağıdaki tablo dört kaynağın tipik özelliklerini özetler. Aynı kişide boyun ve omuz sorunu bir arada olabilir; ayrım muayenede netleşir.

Yanında şu varsa: uyarı belirtileri

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun:

• Göğse, çeneye, boyna ya da kola yayılan, eforla ya da dinlenirken başlayan ve birkaç dakikada geçmeyen ya da gidip gelen omuz-sırt ağrısı; terleme, bulantı, nefes darlığı ya da baygınlık hissi eşlik edebilir: kalp krizi olabilir; 112’yi arayın. Kadınlarda ve şeker hastalarında kalp ağrısı yalnızca omuz ve sırt ağrısı biçiminde görülebilir.
• Ani, yırtılır gibi şiddetli sırt ağrısı, özellikle yüksek tansiyonu olan kişide (büyük damar sorunu); 112’yi arayın.
• Kolda ilerleyen güçsüzlük, elde beceriksizlik, yürürken dengesizlik, bacaklarda sertlik: omurilik basısını (servikal miyelopati) düşündürür; beklemeden değerlendirilmelidir, belirtiler hızla artıyorsa aynı gün acil servise başvurun.
• Ateş, titreme, yakın zamanda enfeksiyon ya da girişim öyküsü; bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı.
• Kanser öyküsü, açıklanamayan kilo kaybı, her gece uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen, haftalar içinde artan ağrı.
• Uzun süre sigara içmiş kişide geçmeyen omuz ya da kürek kemiği ağrısına elde güçsüzlük, el kaslarında erime ya da aynı tarafta göz kapağı düşüklüğü eklenmesi (akciğer tepesi tümörü olabilir).
• Düşme ya da kaza sonrası başlayan ağrı; osteoporozu olan ya da uzun süreli kortizon kullanan kişide ani şiddetli sırt ağrısı.
• Omuzda belirgin şişlik, kızarıklık ve ısı artışı ile ateş (eklem enfeksiyonu).
• Düşme sonrası kolu birden hiç kaldıramamak (geniş kiriş yırtığı ya da çıkık olabilir): aynı gün acil servise başvurun. Düşme olmadan bir kolda ani başlayan güçsüzlük ya da uyuşma inme belirtisi olabilir; yüzde kayma ya da konuşma bozukluğu olmasa bile hemen 112’yi arayın.

Tam liste Ne zaman acile başvurmalı? sayfasında.

Evde ilk adımlar

Uyarı belirtisi yoksa ilk iki-üç hafta şu adımlar ağrının çoğu kaynağında ortaktır:

• Hareketli kalın, ama tetikleyen hareketi azaltın. Boyun kaynaklı ağrıda uzun süre başı öne eğik tutma ve telefona bakma (telefon boynu); omuz kaynaklı ağrıda tekrarlayan baş üstü işler ve ağır taşıma kısa süre azaltılır. Omzu askıya alıp hiç kullanmamak donuk omuz riskini artırır; günlük hareketleri sürdürün.
• Oturma düzeni: Ekranın üst kenarı göz hizasında, dirsekler desteklenmiş, her 30–45 dakikada ayağa kalkıp omuzları geriye ve aşağıya çevirme, kürek kemiklerini birbirine yaklaştırıp bırakma (masa başında boyun ve bel sağlığı).
• Egzersiz: Boyun için güvenli egzersizler Boyun egzersizleri: hangileri güvenli? yazısında; sırt kasları ve duruş için kamburluk egzersizleri ve duruş. Omuz eklemi için sarkaç hareketleri ve kolu ağrı sınırına kadar kaldırma; ağrıyı belirgin artıran hareketi sürdürmeyin. Egzersiz sırasında kola yayılan ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük başlar veya artarsa durun ve hekiminize danışın.
• Sıcak ve soğuk: Kas gerginliğinde sıcak, omuzda yeni ve şiş bir zorlanmada ilk günlerde soğuk kısa süreli rahatlama sağlayabilir.
• Uyku: Boyun kaynaklı ağrıda boynu düz tutan orta yükseklikte yastık; omuz kaynaklı ağrıda ağrıyan omuz üstüne yatmamak, sırtüstü yatarken kolun altına ince yastık koymak.
• Kısa süreli ağrı kesici: İlaç seçimini mide, böbrek ve kalp sağlığınıza göre hekiminizle konuşun (ilaç tedavisi).
• Çanta ve yük: Tek omuzda ağır çanta yerine iki omuza dengeli dağıtım.

Hekim ne yapar?

Muayenede hekiminiz boynu, omzu ve sırtı birlikte değerlendirir; amaç ağrının kaynağını bu dörtlü arasında ayırmaktır.

• Öykü: Ağrının yeri ve yayılımı, boyun ve kol hareketleriyle ilişkisi, gece ağrısı, uyuşma ve güçsüzlük, el becerisi, denge, efor ve yemekle ilişki, ateş, kilo kaybı, osteoporoz, kortizon ve kanser öyküsü.
• Boyun muayenesi: Boyun hareket açıklığı; başı ağrıyan tarafa çevirip geriye eğerek kola yayılan ağrı aranır; elini başının üstüne koyunca ağrının azalması sinir kökü lehinedir. Kol ve el kaslarının gücü (dirsek bükme C5-C6, bilek germe C6, dirsek açma ve parmak germe C7, parmak sıkma C8), refleksler ve parmak parmak duyu haritalanır (Bono ve ark., 2011). Reflekslerin artması, elde beceriksizlik ve yürüyüş bozukluğu omurilik basısı yönünde incelenir (Theodore, 2020).
• Omuz muayenesi: Kolu yana ve yukarı kaldırma sırasında ağrılı açı (ağrılı ark), dışa çevirmenin kısıtlılığı (donuk omuz), kirişlerin tek tek güç ve ağrı testleri, eklem üstüne bastırma. Boyun bulgusu olmayan ve omuz testleri olumlu kişide kaynak omuzdur.
• Sırt muayenesi: Duruş ve kamburluk, omurlar ve kaslar üstünde hassas nokta, kaburga hareketleri, bacak gücü ve refleksleri.
• Omurga dışı değerlendirme: Kalp ve akciğer dinlenir, karın muayene edilir; şüphede EKG, kan tetkikleri ve akciğer filmi öne geçer.

Görüntüleme kaynağa göre seçilir: boyun kaynaklı ağrıda uyarı belirtisi ya da 6 haftayı aşan sinir kökü bulgusu varsa boyun MR’ı; omuz kaynaklı ağrıda gerektiğinde röntgen, ardından ultrason ya da omuz MR’ı; sırt için ayakta yan röntgen, omurilik basısı veya kırık şüphesinde MR. Boyun MR’ında sağlıklı kişilerin bir bölümünde de disk çıkıntısı görülür; bulgunun yakınmanın tarafı ve seviyesiyle örtüşmesi aranır (Cohen ve Hooten, 2017). Boyun mu, omuz mu sorusunun muayeneyle çözülmediği durumlarda EMG ya da tanısal enjeksiyon yardımcı olur.

Tedavi yolları

• Boyun kaynaklı ağrı: Sinir kökü ağrısında ilk basamak ameliyatsız yaklaşımlardır; çoğu kişide yakınmalar zamanla kendiliğinden geriler, süre kişiden kişiye değişir (Bono ve ark., 2011): bilgilendirme, hareketli kalma, egzersiz programı, kısa süreli ilaç, seçilmiş olgularda epidural steroid enjeksiyonu. Faset kaynaklı yansıyan ağrıda medial dal bloğu kaynağı doğrulamak için kullanılır; blok olumluysa seçilmiş hastalarda sinir dalının ısıyla uyuşturulması (radyofrekans denervasyon) konuşulabilir. İlerleyen güçsüzlük, omurilik basısı ya da 6–12 haftada düzelmeyen kol ağrısında cerrahi seçenekler (servikal diskektomi ve füzyon, endoskopik servikal foraminotomi, servikal disk protezi) konuşulur; ameliyatsız seyir Boyun fıtığı ameliyatsız geçer mi? yazısında anlatılır.
• Omuz eklemi kaynaklı ağrı: Ortopedi ve fizik tedavi izleminde egzersiz, kısa süreli ilaç, gerektiğinde eklem içi enjeksiyon; büyük kiriş yırtıklarında ve dirençli olgularda cerrahi.
• Sırt kası ve duruş kaynaklı ağrı: Oturma düzeni, güçlendirme ve esneme egzersizleri, kamburluk için kifoz egzersizleri; çökme kırığında ağrı kontrolü, korse ve gerekirse kifoplasti.
• Omurga dışı nedenler: İlgili branşta (kardiyoloji, genel cerrahi, göğüs hastalıkları) altta yatan hastalığın tedavisi.

Hangi hekime gidilir, ne zaman beyin ve sinir cerrahına başvurmalı?

İlk değerlendirme için aile hekimi uygun bir başlangıç noktasıdır; omurga dışı nedenlerin elenmesi de burada başlar. Göğse, çeneye ya da kola yayılan, eforla ya da dinlenirken başlayan ağrıda aile hekimini beklemeyin; 112’yi arayın. Kolu kaldırmakla artan, boyundan etkilenmeyen omuz ağrısında ortopedi ve travmatoloji; boyun ve sırt kas ağrısında fizik tedavi ve rehabilitasyon izlemi yeterlidir.

Beyin ve sinir cerrahisi değerlendirmesi şu durumlarda anlamlıdır: ağrı boyundan kola iniyor ve uyuşma ya da güçsüzlük eşlik ediyorsa; ellerde beceriksizlik, yürürken dengesizlik ve bacaklarda sertlik varsa (omurilik basısı); görüntülemede yakınmayla uyumlu boyun fıtığı, dar kanal, torasik disk fıtığı, kırık ya da tümör saptanmışsa; ya da 6–12 haftalık düzenli tedaviye rağmen kol ağrısı sürüyorsa. Hangi aşamada ne yapılacağı hasta yolculuğu sayfasında anlatılır. Ağrınız yalnızca boyundaysa boyun ağrısı, kola yayılıyorsa kola yayılan ağrı ve uyuşma sayfalarına bakın.

Sık sorulan sorular

Kürek kemiği arası ağrı boyun fıtığından olur mu?

Olur ve sık görülür. Boyun fıtığı C5-C7 köklerine bastığında ağrı kürek kemiğinin iç kenarına ve omuz üstüne iner; boynu çevirmek ve geriye bakmak artırır, kola uyuşma eşlik eder. Sinir basısı olmadan boyun faset eklemleri ve diskler de kürek kemikleri arasına yansıyan, uyuşmasız ağrı yapar.

Omuz ağrısı boyundan mı, omuzdan mı nasıl anlarım?

Boynunuzu ağrıyan tarafa çevirip geriye eğince ağrı omza ve kola yayılıyorsa, elinizi başınızın üstüne koyunca azalıyorsa ve dirseğin altına uyuşma iniyorsa kaynak büyük olasılıkla boyundur. Kolu yana ve yukarı kaldırırken belli bir açıda batan, arkaya götürememe ve omuz üstüne yatınca uyandıran, dirseği geçmeyen ve uyuşmasız ağrı omuz eklemindendir. İkisi bir arada da olabilir; muayene ayırır.

Kürek kemiğinin altındaki ağrı kalpten olabilir mi?

Olabilir. Kalp damar tıkanıklığı ağrısı sol omuza, kola ve kürek kemikleri arasına yansıyabilir; çoğunlukla eforla başlar, dinlenince hafifler, göğüste sıkışma, terleme ve nefes darlığı eşlik edebilir. Dinlenirken başlayan ya da birkaç dakikada geçmeyen ağrı kalp krizi olabilir. Kadınlarda ve şeker hastalarında göğüs yakınması olmadan yalnızca sırt ve omuz ağrısı biçiminde görülebilir. Şüphede 112’yi arayın. Sağ kürek kemiği altında yemekle ilişkili ağrıda safra kesesi düşünülür.

Donuk omuz nedir, boyun fıtığıyla karışır mı?

Donuk omuz, omuz eklem kapsülünün sertleşmesiyle hareketin her yöne ağrılı ve kısıtlı olmasıdır; en belirgin kısıtlılık kolu dışa çevirmededir, gece ağrısı sıktır ve şeker hastalarında daha sık görülür. Boyun fıtığından farkı boyun hareketlerinden etkilenmemesi ve uyuşma yapmamasıdır; ancak boyun ağrısı olan kişide omzu kullanmamak donuk omuza zemin hazırlayabilir.

Omuz ve kürek kemiği ağrısı için hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme için aile hekimi. Kolu kaldırmakla artan omuz ağrısında ortopedi; boyundan kola inen, uyuşma ya da güçsüzlükle giden ağrıda beyin ve sinir cerrahisi; kas ve duruş kaynaklı ağrıda fizik tedavi ve rehabilitasyon; göğse yayılan, eforla ya da dinlenirken başlayan ağrıda, nefes darlığı olmasa bile, 112.

Kürek kemiği ağrısı için MR gerekir mi?

Uyarı belirtisi yoksa ve yakınma 6 haftadan kısaysa çoğunlukla gerekmez; muayene kaynağı büyük ölçüde gösterir. Kola inen uyuşma ve güçsüzlük, el becerisinde bozulma, denge sorunu, ateş, kanser öyküsü ya da 6 haftayı aşan sinir kökü belirtisi varsa boyun MR’ı; omuz eklemi şüphesinde ilk aşamada görüntüleme çoğu zaman gerekmez; gerekirse röntgen, ardından ultrason ya da omuz MR’ı istenir.